مجموعه اجتماعی، خدمت سربازی:

چرا طلبه ها از خدمت سربازي معافند؟ در حالي كه تمام اقشار جامعه از تحصيلكرده هاي نخبه تا افراد عامي بايد اين دوره را طي كنند. اين موافق عدالت است؟ در كجاي اسلام چنين دستوري صادر شده است؟
سربازي را ناپلئون بناپارت بنا كرد اما در ١٩٩٦ فرانسويان به اين نتيجه رسيدند كه ديگر اين شيوه كارآمد نيست و سربازي را حذف كردند، رضاشاه سربازي را به ايران آورد آيا زمان آن نرسيده كه ما هم به ناكارآمدي آن پي ببريم؟
لبنان سربازي اجباري ندارد و حزب الله نيز بر نيروهاي داوطلب متكي است اما ارتش اسراييل بر سربازي اجباري متكي است، كدام پيروز شدند؟ سيستم سربازان داوطلب بر اجباري پيروز شد. ايران نيز بايد راه حزب الله را در پيش بگيرد و نه اسراييل
چرا طلبه ها از خدمت سربازي معافند؟ در حالي كه تمام اقشار جامعه از تحصيلكرده هاي نخبه تا افراد عامي بايد اين دوره را طي كنند. اين موافق عدالت است؟ در كجاي اسلام چنين دستوري صادر شده است؟

چرا طلبه ها از خدمت سربازي معافند؟ در حالي كه تمام اقشار جامعه از تحصيلكرده هاي نخبه تا افراد عامي بايد اين دوره را طي كنند. اين موافق عدالت است؟ در كجاي اسلام چنين دستوري صادر شده است؟

پاسخ:

اين مسأله دلايل متعددى دارد كه به بعضى از آنها در ذيل اشاره مى‏نماييم: {T1– خصوصيت دروس حوزه:T} به علت گستردگى علوم اسلامى، دروس حوزه با چند سال حتى با ده يا پانزده سال تحصيل به پايان نمى‏رسد، بلكه فراگيرى آنها و تعمق و متخصص شدن در اين علوم نيازمند مدت زمان بسيار طولانى مى‏باشد و هرگونه وقفه‏اى مانند انجام خدمت مقدس سربازى، ضرر جبران‏ناپذيرى در دستيابى به اين هدف محسوب مى‏شود.

{T2– مسؤوليت حوزه:T} از آنجا كه حوزه مسؤوليت دفاع از مرزهاى عقيدتى و نشر تعاليم مذهبى و فرهنگى اسلام را بر عهده دارد، حتى به دورترين و محروم‏ترين مناطق، همواره طلاب در شرايط بد آب و هوايى براى ارشاد و تبليغ اعزام مى‏شوند و به انجام مسؤوليت خود مى‏پردازند و از طريق پيشرفت و نشر آگاهى مذهبى و فرهنگى به مردم خدمت مى‏كنند و در زمان جنگ به صورت داوطلبانه بيشترين درصد اعزام به جبهه‏ها را تشكيل مى‏دادند. از طرف ديگر همان‏طور كه ساير مشاغلى كه در راستاى خدمت به فرهنگ و سلامت جامعه و مردم و… تلاش مى‏كنند از معافيت خدمت وظيفه برخوردارند، (نظير:معافيت متعهدين به خدمت به سازمانهاي دولتي همانند متعهدين خدمت به آموزش و پرورش، وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي، سازمان هواپيمايي، شركت كشتيراني، بنادر و كشتيراني جمهوري اسلامي ايران و دستگاه قضايي كشور و…  )حوزويان نيز از آنجا که در خدمت نهاد حوزه و انجام وظايف مختلف آن مي باشند ، مى‏توانند و لازم است كه در راستاى وظايف و مسؤوليت‏هاى سنگين خود و در راه به انجام رساندن آن از خدمت سربازى معاف باشند.

{T3-T} مشروط بودن استفاده از معافيت سربازى به ادامه تحصيل و تبليغ و يا ساير مشاغلى كه در راستاى اهداف حوزه مى‏باشند، بر اين اساس طلاب در صورت اخراج ، انصراف، ترك تحصيل و يا اشتغال به غير وظايف حوزوى ملزم به انجام خدمت سربازى بوده و مانند ساير اقشار با آنها رفتار مى‏شود.

 

سربازي را ناپلئون بناپارت بنا كرد اما در ١٩٩٦ فرانسويان به اين نتيجه رسيدند كه ديگر اين شيوه كارآمد نيست و سربازي را حذف كردند، رضاشاه سربازي را به ايران آورد آيا زمان آن نرسيده كه ما هم به ناكارآمدي آن پي ببريم؟

سربازي را ناپلئون بناپارت بنا كرد اما در ١٩٩٦ فرانسويان به اين نتيجه رسيدند كه ديگر اين شيوه كارآمد نيست و سربازي را حذف كردند، رضاشاه سربازي را به ايران آورد آيا زمان آن نرسيده كه ما هم به ناكارآمدي آن پي ببريم؟

كشوري كه بر روي مخازن نفت قرار دارد، چرا بايد جوانان خود را به اجبار و در ازاي چندرغاز پول كه نمي توان نام آن را حقوق گذاشت، به سربازي بفرستد؟

پاسخ:

در پاسخ به اين سؤال توجه به نکات ذيل حائز اهميت است: T}

الف – فلسفه سربازي و خدمت سربازي:{T پرداختن به چرايي و ضرورت نظام وظيفه عمومي در کشور ما، نيازمند مراجعه به ديدگاه هاي قانونگذاران و بررسي نظرات موافقين و مخالفين آن مي باشد؛ اما آنچه که در اينجا به اختصار مي توان بيان داشت اين است که اگر بخواهيم از ديدگاهي کلان به اين مسأله نگاه کنيم از جهات متعدد داراي پشتوانه منطقي مي باشد:

  1. اصولا مسأله تأمين امنيت براي هر کشور و جامعه اي از اهميت بسيار ويژه اي برخوردار است و اين مهم خصوصا با در نظر گرفتن مسائلي نظير احتمال تهاجم نظامي بيگانگان، شورش هاي فراگير مخالفين و…، جز با مشارکت و آمادگي عمومي تمامي اعضاي جامعه ميسر نمي باشد؛ مسلما کشوري از قدرت دفاعي بالا و آمادگي کامل در مقابل خطرات احتمالي براي حفظ کيان، هستي و ناموس خود برخوردار است که هميشه در پادگان ها و مراکز نظامي و انتظامي، نيروهاي آماده دفاع حضور فعال و جدي داشته باشند. از اين رو خدمت اجباري براي جوانان يک کشور علاوه بر اين که مي تواند در تهيه نيروي نظامي مورد نياز يک کشور براي تأمين امنيت آن و جلوگيري از خطرات احتمالي و بالاخره کاستن از بودجه هاي بالاي نظامي يک کشور مؤثر باشد، سبب مي شود تا بعد از پايان خدمت سربازي نيز کشور از افرادي آموزش ديده و آشنا به اصول و روش هاي دفاعي و نظامي در مواقع نياز برخوردار باشد. اهميت اين موضوع با در نظر گرفتن موقعيت حساس جغرافيايي و ژئوپلوتيکي کشور ما که در طول تاريخ همواره مورد هجوم نيروهاي خارجي بود، به خوبي مشخص مي شود.
  2. از سوي ديگر از منظر آموزه هاي ديني، همه مسلمانان موظف به کسب آمادگي دفاعي در مقابل هجوم احتمالي دشمنان هستند، چنانکه قرآن کريم مي فرمايد: [واعدوا لهم مااستطعتم من قوه و من رباط الخيل ترهبون به عبدوالله وعدوکم] و مسلما يکي از آثار مثبت سربازي کسب آمادگي هاي نظامي و دفاعي براي اکثريت افراد کشور اسلامي ماست و در بازدارندگي از خطرات احتمالي از جانب دشمنان نقش مهمي ايفا مي نمايد. از اين رو خدمت سربازي امري مقدس محسوب مي شود و حضرت امام درباره آن مي فرمايد: [خدمت سربازي از عبادات اسلام است] و مقام معظم رهبري نيز مي فرمايند: [خدمت وظيفه عمومي واقعا خدمت مقدسي است که در جنگ و صلح در صف اول نيازهاي ملت و کشور قرار دارد].
  3. خدمت سربازي علاوه بر مسأله آمادگي دفاعي و ورزيدگي جسماني جوانان، از نظر اجتماعي و فردي نيز مي تواند آثار بسيار مثبتي براي جوانان داشته باشد، روحيه نظم، انضباط و اطاعت از قانون را به آنان آموخته و از عوامل مهم جامعه پذيري اعضاي جامعه محسوب مي گردد و در ميزان آگاهي هاي سياسي – اجتماعي و تقويت بينش سياسي جوانان، مؤثر مي باشد.
  4. اين چنين نيست که خدمت سربازي مخصوص کشور ما باشد بلکه در بسياري از کشورهاي جهان وجود دارد. مثلا در کشور سوئيس تمامي اهالي موظف به خدمت سربازي هستند؛ بدين معنا که پس از گذرانيدن دوره آموزشي مقدماتي در سن ۲۱ سالگي تا پنجاه سالگي اين دوره ها تجديد مي گردد. بدين ترتيب، همگي افراد کشور تا سن مذکور سرباز محسوب مي شوند و در صورت فراخواني به خدمت نيروهاي مسلح در مي آيند V} (سيد محمد هاشمي، حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران، نشر دادگستر، ۱۳۸۰، ج ۲، ص ۳۴۷).{V 5. شايد با نگاهي سطحي اين چنين تصور کرد که خدمت سربازي باعث هدر رفتن دو سال از شيرين ترين دوران جواني مي شود ولي اگر با نگاهي عميق و واقع بينانه خصوصا با توجه به نکات مثبتي که اين دوران براي جوانان و جامعه دارد به اين مسأله بنگريم به اهميت و ضرورت آن پي مي بريم. البته ما منکر اين موضوع نيستيم که ممکن است برخي از روش ها و برنامه هاي موجود پيرامون سربازي داراي اشکالات و نواقصي باشد و بتوان با برنامه ريزي دقيق تر از جوانان به تناسب تخصص هايشان بهره جست، کما اين که اقداماتي نيز انجام شده و يا در حال انجام است. T}

ب – تاريخچه دوران سربازي در ايران:{T به درستي اطلاع دقيقي موجود نيست که در چه زماني سربازگيري براي جنگ هاي منظم موضوعيت يافته و آغاز گرديده است. مي توان گفت تفکر سربازگيري در حدود ۳۰۰ سال پيش از ميلاد مسيح شروع شده است اما به خاطر موقعيت سياسي و اجتماعي آن زمان اين تفکر به مرحله عمل در نيامد وهمان اصول ابتدايي يعني استخدام افراد مزدور و داوطلب شيوه هاي اوليه سربازگيري بوده است. سربازگيري در ايران که در طول تاريخ خود به نام هاي گوناگون (محافظ – گارد جاويدان – ياران فناناپذير – قزلباش) خوانده شده تاريخچه بالنسبه طولاني دارد که ذکر تمام آن از حوصله اين نگارش خارج است اما شرح مختصري از سربازگيري بر مبناي (بنيچه) که چندان قدمتي هم ندارد ضروري است.

لغت [بنيچه] از کلمه (بن) به معني اصل و ريشه مشتق شده است اما بهتر آن است که آن را مأخوذ از کلمه بنه به معني جفت بدانيم که واحد تقسيم کشاورزي است و به مقدار زمين اطلاق مي شود که با يک جفت گاو مي توان آن را شخم زد و چون تقسيم بندي در دهات بر مبناي جفت گاو و زمين بوده است ميزان اين نوع ماليت را بر آن استوار نموده و به سبب اين که مبناي سربازگيري قاعده ثابت و مشخص داشته باشد از اين رويه استفاده شد. بدين ترتيب مقرر شد هر دو به تناسب و تعداد بنه و جفت داير خود که بر همان اساس ماليات مي پرداخت تعدادي هم سرباز بدهد و در اين مورد تعيين گرديد که از هر سرباز بدهد و در اين مورد تعيين گرديد که از هر ۱۰ نفر اهل ده يکي به خدمت سربازي برود. علت هم اين بوده است که در آن هنگام جمعيت ايران حدود ۱۰ ميليون نفر بوده که از اين عدد پنج ميليون را زن و از پنج ميليون نيمي را بچه ها و يک نيم ميليون را اعيان و اشراف و طبقه علما و روحانيون تشکيل داده بودند.

سرانجام يک ميليون نفر مرد قابل خدمت سربازي باقي مي ماند و چون احتياجات در حدود يکصد هزار نفر بود مقرر گرديد که از هر ده نفر مرد واجد شرايط خدمت فقط يک نفر که جوان تر، علاقه مند تر و باقواره تر بود به نام سرباز انتخاب گردد. البته تلاش مي شد که سرباز خود داراي ملک و حشم باشد در غير اين صورت آن چند نفر ديگر که به سربازي نمي رفتند مي بايست مبلغ صد تومان به طور سرشکن جمع آوري نموده و براي خريد ملک و باغ و حشم و يا در واقع براي ايجاد علاقه به سرباز تعيين مي دادند.

جالب است بدانيم که ملک و دارايي خريداري شده تا خاتمه خدمت در رهن دولت باقي مي ماند تا بدين وسيله از فرار او جلوگيري کرده باشد و در صورت وارد آوردن ضرر و زيان به اسلحه و ديگر اموال دولتي وثيقه اي در دست دولت باشد. خدمت سربازي نمي توانستند با پول معاوضه نمايند و اگر سربازي مايل به خدمت نبود مي توانست شخص ديگري را با پرداخت مبلغي به او برگزيند و اين مبلغ بستگي به رضايت طرفين و طمع شخصي داشت که به خدمت مي رفت. اين روش تا سال ۱۳۰۰ هجري شمسي که ارتش منظم تري يافت برقرار بود.

از ابتداي تشکيل ارتش، مسأله سربازگيري و نحوه احضار سربازان تغيير يافت و ضوابط جايگزين شد. در نخستين سازمان ارتش شعبه اي به نام (جديدگيري) يا (سربازگيري) تأسيس شد. در سال ۱۳۰۱ شمسي موقتا مقرراتي هم براساس ضوابط قبلي براي سربازگيري وضع و به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد تا قانون کامل تري موافق مقتضيات اوضاع و احوال زمان تهيه گردد. در سال ۱۳۰۴ شمسي اداره اي به نام (اداره کل احصائيه و سجل احوال) تشکيل شد. قانوني هم براي تعيين جمعيت حقيقي کشور و ثبت احوال آنها وضع و قانون (خدمت اجباري) نيز از تصويب دولت گذشت و شعبه سربازگيري نيز از ۲۸ بهمن ۱۳۰۴ شمسي به (دايره خدمت اجباري) تبديل و از سال ۱۳۰۵ تشکيلات دايره مذکور به (اداره نظام اجباري) ارتقاء يافت که از عناصر متشکل ارکان حزب بود.

اداره نظام اجباري در ۱۵ خرداد ۱۳۰۷ به اداره (نظام وظيفه عمومي) تغيير نام يافت و از اين پس هر چند زمان گاهي تغييراتي در سازمان اداره و افزايش نواحي و حوزه ها روي مي داد به نحوي که در سال ۱۳۱۳ تعداد نواحي و حوزه ها مستقلا مطابق سازمان لشکرهاي ۱۷ گانه به ۱۷ منطقه سربازگيري تبديل شد. مناطق و نواحي نظام وظيفه تا سال ۱۳۱۴ از نظر تشکيلات و امور فني تابع اداره مرکزي (اداره نظام وظيفه عمومي) بودند ولي از آن تاريخ به بعد از نظر کادر سازمان جزء پادگان ها و از لحاظ کارهاي فني تابع اداره مرکزي باقي مانند. در سال ۱۳۳۵ امور سربازگيري از ارتش منتزع و به وزارت کشور واگذار شد اما اجراي قانون به علت عدم آمادگي وزارت کشور تا مهر ماه ۱۳۴۱ به تعويق افتاد و سرانجام از تاريخ ۲۹ اسفند ۱۳۴۳ امور نظام وظيفه به ژاندارمري کل کشور محول گرديد و در سال بعد هم لايحه قانوني انتقال افسران و درجه داران و اموال نظام وظيفه به وزارت کشور (ژاندارمري کشور) به تصويب مجلسين شورا و سنا رسيد (۱۰/۳/۱۳۴۴) و از اين تاريخ به بعد اداره کل مرکزي به نام (اداره وظيفه عمومي) خوانده شد. مطابق تغييرات سازماني و تشکيلاتي و متناسب با اوضاع و احوال تغييراتي در قوانين و مقررات وظيفه عمومي نيز به وقوع پيوست .

پس از پيروزي شکوهمند انقلاب اسلامي به رهبري حضرت امام خميني با برخورداري از تجربيات گذشته و ملاحظه شرايط روز (به سر بردن مملکت اسلامي در ايام دفاع مقدس) آخرين قانون خدمت وظيفه عمومي مشتمل بر ۶۷ تبصره در جلسه روز يکشنبه بيست و نهم مهرماه يکهزار و سيصد و شصت و سه در مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ ۸/۸/۱۳۶۳ به تأييد شوراي نگهبان رسيد V}(به نقل از سايت اطلاع رساني نيروي انتظامي ايران و جهت اطلاعات بيشتر ر.ک : عبدالحميد ابوالحمد، مباني علم سياست، انتشارات توس، ۱۳۸۰، صص ۵۲۴ – ۵۰۵).{V

 

لبنان سربازي اجباري ندارد و حزب الله نيز بر نيروهاي داوطلب متكي است اما ارتش اسراييل بر سربازي اجباري متكي است، كدام پيروز شدند؟ سيستم سربازان داوطلب بر اجباري پيروز شد. ايران نيز بايد راه حزب الله را در پيش بگيرد و نه اسراييل

لبنان سربازي اجباري ندارد و حزب الله نيز بر نيروهاي داوطلب متكي است اما ارتش اسراييل بر سربازي اجباري متكي است، كدام پيروز شدند؟ سيستم سربازان داوطلب بر اجباري پيروز شد. ايران نيز بايد راه حزب الله را در پيش بگيرد و نه اسراييل

ميان وظايف يك سرباز و يك كارگر خدماتي يا نظافتچي يا گارسون يا تي كش تداخل پيش نيامده؟ چرا كار ويژه هاي يك سرباز وظيفه دقيقا معلوم نمي شود؟

اگر دولت به خدمت شهروندان نياز دارد، شايسته نيست كه به اجبار بگيرد و بايد بهاي آن را بپردازد لذا بايد مانند اكثر كشورهاي جهان سربازي اجباري حذف شود و ارتش حرفه اي ايجاد شود؟

اكثر فوايدي كه براي سربازي شمرده مي شود اختصاص به دوره آموزشي داره كه كسي با آن مخالف نيست بلكه ١٨ ماه بعدي محل انتقاده كه به خدا قسم همه اش اتلاف عمره.

پاسخ:

 

در اينكه كساني كه در جنگ بصورت داوطلبانه شركت مي‌كنند از انگيره بيشتري نسبت به دفاع و جانفشاني برخورداند و به همين دليل احتمال پيروزي با وجود شرايط مساوي در آنها بيشتر است شكي نيست كشور ما نيز عمده پيروزي هاي خود در جنگ هشت ساله را مرهون جانفشاني هاي بسيجيان است.

اما استدلال به پيروزي از كشور پيروز در يك جنگ و تغيير سيستم بخاطر پيروزي يك طرف صحيح نيست بلكه ما بايد موقعيت و شرايط خود را ببينيم ممكن است در آينده از نزديك يا دور استدلال طرفداران نظر شما موفق تر و معقولتر باشد اما در حال حاضر تصميم گيرندگان و قانگونگذاران بر اين عقيده اند كه آماده كردن مردم در فرصت كم براي دفاع از كشور ممكن نيست و كشور ما نيز در معرض هجوم بيگانگان است و كنار گذاشتن آمادگي شرط عقل نيست.

ممكن است بلحاظ آمادگي تكنولوژيكي و ادوات نظامي به جايي برسيم كه كسي طمع به حريم كشورمان نداشته باشد و در آن صورت قانون خدمت سربازي تغيير و يا كمتر گردد. البته اينكه آيا از اين فرصت به خوبي استفاده مي‌شود يا برنامه هاي آموزشي و جانبي دوران خدمت سربازي كافي هست يا نه حق با شماست و به نظر مي‌آيد بايد برنامه ريزيبهتري براي اين فرصت جوانان انجام گيرد يا در دوران صلح به گونه اي ديگر از سربازان و وقت آنها استفاده گردد كه فايده بيشتري براي كشور داشته باشد.

درباره وظايف سربازان و كارهايي كه انجام مي‌دهند نيز بايد گفت حتماانتظار نداريد كه براي سربازان چند خدمتكار و خادم گماشته شود كه اتاقها و محل زندگيشان را پاكيزه كنند؟ يك جنبه از سربازي آموزش نظم و نظافت است كه جواني كه تا كنون همه كارهايش را والدين يا مادر او به عهده داشته بتواند امور شخصي خود را به عهده گيرد و آماده مسئوليت خانه و خانواده خود گردد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست