مجموعه آسیب های فردی،عصبانیت و پرخاشگری:

آيا در اسلام براي افرادي كه تندخو و عصباني هستند حديث و توصيه اي موجود است؟
با شنيدن يك يا دو كلمه خاص در جمع عكس العمل به صورت تغيير رنگ و حالت چهره ديده مي شود براي غلبه بر اين وضعيت چه بايد كرد؟
درمان پرخاشگري چگونه است؟
روشي براي غلبه بر خشم و خونسردي به من بياموزيد. در لحظات عصبانيت كارهاي منفي زيادي ميكنم، حتّي خواهر كوچك‏ترم و پدر و مادرم از دست فرياد زدن من در عذاب قرار ميگيرند.؟
سالهاست كه دلم مي خواد از لحاظ معنوي حسابي روي خودم كار كنم و به … برسم ولي محيطي كه در اون زندگي مي كنم( خانه وخانواده ام) نتونستم در كنار آنها به اين آرزوم برسم مدام باهاشون مشكل دارم
من با كوچك‏ترين حرفي ناراحت و عصباني مي‏شوم اضطراب و دل‏شوره پيدا مي‏كنم، و سرم درد مي‏گيرد. ضربان قلبم افزايش پيدا مي‏كند و دچار تنگي نفس مي‏شوم هر چه درس مي‏خوانم فراموش مي‏كنم؟ لطفاً براي حل اين مشكل راهنمايي‏ام كنيد.
آيا در اسلام براي افرادي كه تندخو و عصباني هستند حديث و توصيه اي موجود است؟

آيا در اسلام براي افرادي كه تندخو و عصباني هستند حديث و توصيه اي موجود است؟

پاسخ:

سوال شما را دردوبخش پاسخ مي دهيم:

الف) توصيه اسلام به نرم خوي وپر هيز ازعصبانيت

دين اسلام همواره پيروان خود را به نرم خويي و ملايمت در گفتار و رفتار فراخوانده و از درشتي و تند خويي بازداشته است.حلم و بردباري يکي از شاخصه هاي پيامبر اکرم(ص) بود که قرآن مي فرمايد همين نرم خويي، لطافت برخورد و گشاده رو بودن ايشان راعامل اساسي گرويدن مردم به او و دين مبين اسلام معرفي مي کند و در ادامه مي فرمايد اگر عصباني و تندخو بوديد مردم به دور تو جمع نمي شدند بلکه از اطراف تو پراکنده مي شدند و در يک جمله او را چنين توصيف مي کند که: [انک لعلي خلق عظيم] بدون شک مهمترين عامل موفقيت انبياي الهي به خصوص پيامبر گرامي اسلام(ص) در جذب قلوب انسان ها و گسترش اسلام همانا خوش اخلاقي، گشاده رويي ، کلام نرم و دلنشين و نرم خويي آن حضرات بوده است.

درمنطق اهل البيت (ع) حسن خلق وخويشتن داري يکي از ويژگي هاي انسان کريم وبزرگوارمعرفي شده است. در غرر الحکم و دررالکلم از زبان مولا امير المؤمنين درباره خويشتن داري نقل شده است :الکرم ملک اللسان و بذل الأحسان ؛کرم ،يعني مراقب زبان خود بودن و گستردن احسان و بخشش. چقدر از طريق زبان آسيب مي بينيم ، دچار پستي ها مي شويم ، غيبت ، دروغ ، سخن چيني ، همه اين ها لئامتي است که انسان دچار مي شود و اگر وارد اين مسائل نشود ، حفظ کرامت است . از امام صادق (ع) نقل شده است :ثلاثه تدل علي الکرم المرء:حسن الخلق ، کظم الغيظ و غض الطرف ، سه چيز نشانه کرامت انساني است : ۱) خوش خلقي ۲) فرو بردن و کنترل خشم ۳) چشم پوشي کردن . حضرت علي (ع) درباره نرم خويي مي فرمايد : من الکرم يس الشيم (بحار الانوار)

نرم خويي از کرامت است . بدخلقي از لئامت است . ( بحار الانوار) از امام حسن عسکري (ع) درباره نرم خويي نقل مي کند : الکريم يلين إذا استعطف و الئيم يقسو إذا الطف ؛انسان کريم اگر مورد خواهش قرار گيرد سريع نرم مي شود ولي انسان لئيم هر چقدر مورد لطف قرار گيرد قسي القلب تر مي شود و اين نشانه هايي از لئامت انسان است .

نماد يا مظاهر خوش اخلاقي

خوش اخلاقي داراي نماد يا مظاهر زيادي مي باشد كه عبارتست از :

۱ – نرم خويي

۲ – نرم زباني

نرم خويي : يكي از نماد و مظاهر خوش اخلاقي نرم خويي مي باشد. نرم خويي، يعني اينكه رفتار انسان با ملاطفت و فروتني همراه باشد.

— امام علي (عليه السلام) مي فرمايند : ( همانا مؤمنان ، فروتن و نرم خو هستند)

به طور كل رفتار بر اساس نرم خويي، موجب دوستي و صفا در دل مي شود و كينه و اختلاف از بين مي رود.

— امام علي (عليه السلام) در اين باره مي فرمايند : هر كس خويي نرم دارد، از محبت دائمي دودمانش برخوردار خواهد بود.

نرم خويي در خانواده موجب صلح و آرامش مي شود و همكاري در بين افراد خانواده افزايش مي يابد.

* امام علي (عليه السلام) مي فرمايند : در برابر كسي كه با تو درشتي مي كند، نرم خو، باش. زيرا زود باشد كه او نسبت به تو نرم خويي كند.

* امام علي (عليه السلام) مي فرمايند : نرم باش بدون ضعف، سخت باش بدون خشونت .

نرم زباني : يكي ديگر از نماد و مظاهر خوش اخلاقي نرم زباني است.

امام علي (عليه السلام) در اين باره مي فرمايند : زبانت را به گفتار نرم و زيبا و سلام دادن عادت بده تا دوستانت زياد و دشمنانت كم شود.

به طور كل بين رفتار و اخلاق انسان ارتباط مستقيمي وجود دارد، چنانچه خوش اخلاقي وي تأثير مثبتي در خوش رفتاري و مي دارد و حركات او را با نرمي و خوش زباني طي مي كند.

حال اگر انسان بداخلاقي باشد در رفتارش هم اثر منفي گذاشته خواهد و در نتيجه حركات وي با تندي و خشونت همراه مي شود.

ب) راهکار هاي کنترل عصبانيت وتند خويي

شکي نيست حلم و بردباري صفت پسنديده اي است که بايد براي رسيدن به آن زحمت زياد کشيد.

براى تقويت حلم و بردبارى، بايد طبق برنامه‏اى جدى به تقويت اراده خود بكوشيد و همواره سعى كنيد برخود مسلط باشيد، در اين رابطه راه‏هاى مختلفى وجود دارد؛ ولى مهم آن است كه در راه درمان آن كاملا جدى باشيد و مطالب پيشنهادى را بدون كمترين كاستى به اجرا گذاريد:

  1. كاملا به خود مطمئن باشيد كه مى‏توانيد روحيه خود را تغيير دهيد؛ ولى براى نتيجه گيرى عجول نباشيد؛ بلكه با خود فكر كنيد بايد حداقل يك‏سال بر روى رفتارهاى خود كار كنيد و اگر چنين نموديد، حتما پس از آن دگرگونى رفتارى خواهيد شد.
  2. از حساسيت بيش از حد در هر زمينه بپرهيزيد.
  3. همواره در هر مساله‏اى، ابتدا از ديگران انتظار بدترين برخورد را داشته باشيد و خود را براى تحمل آن آماده كنيد. اين مساله باعث مى‏شود برخوردهاى بهتر از مورد انتظار در شما ايجاد خشنودى نمايد. در حالى كه اگر هميشه انتظار برخورد خوب داشته باشيد، چه بسا نتيجه عكس خواهيد گرفت.
  4. با خود شرط كنيد كه هيچ گاه و در هيچ شرايطى برخورد تند نداشته باشيد و اگر ناگهان از شما برخورد تندى سر زد خود را جريمه كنيد؛ مثلا تصميم بگيريد – يا در صورت امكان نذر كنيد – كه اگر بر سر كسى فرياد زديد، فلان مبلغ را صدقه بدهيد، يا نماز شب بخوانيد و يا يك روز روزه بگيريد. كارآيى اين روش، بسيار بالا است و بسيارى از علماى بزرگ بدين سان تمرين عملى و خودسازى نموده‏اند.
  5. از تفريحات سالم و تقويت كننده اراده؛ مانند كوهنوردى، شنا، دو و پياده‏روى و گردش در طبيعت و… نيز استفاده كنيد.
  6. در تصميم‏گيرى‏ها، حتى‏الامكان با افراد عاقل و پخته مشورت نماييد و از اقدامات عجولانه و مطالعه نشده بپرهيزيد.
  7. بيشتر با افراد خوش خلق و غير عصبى معاشرت كنيد.
  8. از موقعيت‏هاى كه زمينه تندخويى در آن فراوان است، اجتناب كنيد و در موقعيت‏هايى حضور يابيد كه رفتار پرخاشگرانه در آنجا ديده نمى‏شود و از موقعيت‏هاى كه شما را به تندى نمودن دعوت مى‏كند، دور شويد.
  9. قبل از هر عملى، در مورد پيامد آن تفكّر و انديشه كنيد و آن‏گاه اقدام نماييد و با تمرين اين راه‏كار و به كارگيرى آن در مورد تمام رفتارها، اندك اندك كنترل خويش را بر تمام رفتارها توسعه بخشيد.
  10. به برخى رفتارها و حالاتى كه از افراد سر مى‏زند. و شما را به عصبانيت دعوت مى‏كند، توجه نكنيد؛ مثلاً اگر كسى با حرف ناروا شما را بر مى‏افروزد، از شنيدن و گوش سپردن به سخنان وى اجتناب كنيد و حتى گوش ندهيد يا محيط را ترك كنيد. ديگر به گفته‏هاى او دقت و توجه نكرده و آنها را در ذهن خود مرور نكنيد. نسبت به ديگر اعمال فيزيكى و رفتارهاى پرخاشگرانه و تحريك كننده نيز همين طور واكنش نشان دهيد و راه بى‏توجهى و تغافل را پيش گيريد.
  11. سطح شناخت خود را با مطالعه و تفكر از زشتى، ناپسند بودن، غيرقابل جبران بودن اعمال پرخاشگرانه بالا ببريد؛ مثلاً روايات، آيات و داستان‏هايى را كه در مورد اين نوع رفتارها و آثار آنها نوشته شده، مطالعه كنيد و بعد در مورد آنها فكر كنيد. حتى در برخى موارد به آثار رفتار تندى كه خود مرتكب آن شده‏ايد، توجه نموده و آن عمل و زشتى آن را در ذهن خود مرور كنيد؛ به گونه‏اى كه به يك حالت خود هشدارى از درون دست يابيد و آثار فردى و اجتماعى و پيامدهاى حيثيتى آن عمل زشت را لحظه به لحظه در ذهن خود مرور نموده و قبح آن را براى خود بزرگ جلوه دهيد تا از درون از آن عمل متنفّر شويد.
  12. به هنگام بروز عصبانيت و تندخويى سريع، حالات خود را تغيير دهيد؛ مثلاً اگر ايستاده‏ايد، بنشينيد و اگر نشسته‏ايد، دراز بكشيد و صورت خود را با آب سرد بشويد و يك ليوان آب خنك بياشاميد و خود را از موقعيت دور سازيد.
  13. از خواندن قرآن به مقدار زياد و در نوبت‏هاى متعدد در طول ۲۴ ساعت هرگز غفلت نورزيد؛ چه قرآن تأثير عظيم در رسيدن به حالت سكينه و آرامش درونى دارد. همين طور عبادت‏هاى خود، مانند نماز را در اول وقت و با حضور قلب كامل به جا آوريد كه تأثير بزرگى در رسيدن به اطمينان خاطر دارد و آدمى را از درون به سكوى آرامش مى‏سپارد.
  14. بعد از استحمام و به هنگام خروج از حمام، دو پاى خود را تا قوزك با آب سرد بشوييد.
  15. ديگر رفتارهاى عادى و روزمره خود را نيز با تسلط كامل بر رفتار و بدون شتابزدگى انجام دهيد و آنها را آرام آرام تعقيب كنيد تا نرم‏خويى و پرحوصلگى، بر تمام رفتارهاى شما حاكميت پيدا كند.
  16. چند لحظه دراز بكشيد و چشمان خود را ببنديد و همه ماهيچه‏هاى خود را شل كنيد تا آرامش عضلانى پيدا كنيد و فكر خود را از آنچه موجب عصبانيت شما شده است منصرف كنيد و به عضلات بدن خود تمركز يابيد.
  17. به خودتان تلقين كنيد كه اتفاق خاصى نيفتاده است؛ مگر آسمان به زمين آمده؟ بقيه در چنين مواردى چه مى‏كنند؟ آيا همه عزا مى‏گيرند؟ هر كسى به كارى مشغول مى‏شود و اعتنايى به اين گونه موارد نمى‏كند.
  18. اگر برخى موارد سريع سخن گفتيد و عجولانه تصميم گرفتيد و رفتار نابجا از شما سرزد سريع خود را سرزنش و حتى در لفظ اظهار پشيمانى نماييد و وعده‏ها و قولى كه با خود داشتيد را در ذهن خويش حاضر سازيد.
  19. از خود ارزندگيهاى نابجا و شخصيت قائل شدن بيش از اندازه براى خود اجتناب ورزيد و تنها هنجارها را رعايت كنيد و لذا به سراغ رفتارهاى متواضعانه همانند تقدم در سلام، همنشينى مناسب با افراد پايين‏تر، ابراز ارادت به كوچكترها، مصافحه و احوالپرسى با ديگران به خصوص طبقه پايين‏تر، تفريح و صحبت با ديگران اقدام كنيد.
  20. ذكر [لا حول و لا قوة الا بالله] را زياد بر زبان جارى سازيد و سوره والعصر را زياد بخوانيد و تكرار اذكار: [استغفرالله ربى و اتوب اليه] و [اعوذ بالله من الشيطان الرجيم].
  21. وقتى كه با امور عصبانيت آفرين مواجه هستيد براى مدتى (حدود ۱۰تا ۱۵ دقيقه) راه دريافتهاى حسى خود را سد سازيد مثلاً جلوى گوش خود را بگيريد و چشمان خود را ببنديد و سر خود را پايين اندازيد تا دريافت‏هاى عصبانيت را تحت كنترل شما در آيند و موجب تحريك بيشتر شما نشوند.
  22. اگر رفتار و يا صفتى كه در شخصى هست موجب عصبانيت شما شده است آن رفتار را شوخى تلقى كرده و به شكلى خود را از تيررس آنها دور در نظر بگيريد يعنى به گونه‏اى از مخاطب در نظر گرفتن خويش در برابر رفتارهاى ديگران پرهيز كنيد مثلاً از مشاهده كسى كه فحش مى‏دهد با خود بگوييد مخاطب او من نيستم و در اين هنگام از صحنه دور شده و راه دريافت‏هاى حسى را سد سازيد تا بيشتر مورد هجوم قرار نگيريد.
  23. براى توجيه رفتارهاى خلاف انتظارى كه از ديگران سر مى‏زند توجيه مناسب داشته باشيد و آنها را مقصر تلقى نكنيد تا موجب شود به خود اجازه عكس العمل بدهيد مثلاً بگوييد خودم از اين فرد بدتر رفتار مى‏كنم او اشتباه گرفته مقصر نيست اشتباه من باعث رفتار نامناسب او شده است.
  24. به نظرات و عقايد ديگران احترام قائل شويد و به ديده احترام به آنها بنگريد و حتى محترمانه با آنها رفتار كنيد.
  25. هميشه خودتان و رفتارتان را درست و صحيح تلقى نكنيد و احتمال خطا در كارهاى خود را بدهيد.
  26. سعى كنيد به عنوان تمرين گاهگاهى با افرادى كه سليقه آنها را نمى‏پسنديد برخورد كوتاه مدت داشته باشيد و با صاحبان ديگر انتظار مراوده كوتاه مدت داشته باشيد.

شرح موارد فوق را در جدولى بنويسيد و موارد انجام شده و يا تخلف از آن را يادداشت كنيد و همواره سعى كنيد موارد تخلف را كاهش داده و بيش از پيش خود را به انجام آنها مقيد سازيد و حتى قبل از بروز آن موقعيت‏ها و به صورت مستمر، راه‏كارهاى فوق را سرلوحه اعمال خود قرار دهيد. و از آن به بعد، بايد ميزان موارد پرخاشگرى شما كاهش يابد. آنها را نيز يادداشت كنيد و كم كم از ميزان آنها در طول روز، هفته و… بكاهيد و خود تنبيهى را به كار بگيريد.

مطالعه كتاب معراج السعاده، مقام سوم، بحث مربوط به غضب و حلم را توصيه مى‏كنم.

 

 

با شنيدن يك يا دو كلمه خاص در جمع عكس العمل به صورت تغيير رنگ و حالت چهره ديده مي شود براي غلبه بر اين وضعيت چه بايد كرد؟

با شنيدن يك يا دو كلمه خاص در جمع عكس العمل به صورت تغيير رنگ و حالت چهره ديده مي شود براي غلبه بر اين وضعيت چه بايد كرد؟

براى گريز از كنش‏هاى احساسى و نسنجيده رعايت موارد زير و تمرين دادن خود به تداوم آن در عملكردها لازم است: ۱- قبل از اقدام بايد به جستجوى اطلاعات لازم در رابطه با موضوع مورد نظر پرداخت. ۲- پس از كسب اطلاعات لازم به سنجش و برنامه‏ريزى پرداخت. ۳- در برنامه‏ريزى عاقبت‏انديشى و بررسى فرجام كار را مورد توجه قرار داد. ۴- در مرحله چهارم در مورد برنامه تنظيم شده با افراد آگاه و مطمئن مورد مشورت قرار داد ودر صورت نقص يا اشتباه به اصلاح آن پرداخت. ۵- پس از طى مراحل بالا به تصميم‏گيرى واقدام مبادرت ورزيد. استاد مطهرى در اين باره مى‏گويد در انسان حالت‏هايى وجود دارد به نام احساسات، هيجانات و تحريكات كه منشأ آن روح و روان آدمى است كه در بعضى افراد به طور قوى و در بعضى نيز متوسط و ضعيف مى‏باشد و به مجرد برخورد با حادثه تلخ و شيرين آن احساسات و هيجانات از درون آدمى سربرمى‏آورد و آشكار مى‏شود، منتهى در نهاد انسان چيز ديگرى نيز وجود دارد به نام عقل كه اگر آن احساسات و هيجانات تحت كنترل عقل درآيد مسلم از افراط و تفريط احساسات كاسته مى‏شود و به صورت منطقى ظاهر و آشكار مى‏شود. در بعضى افراد احساسات و هيجاناتشان تحت كنترل عقل قرار نمى‏گيرد و در برابر حوادث خارجى به طور سريع و افراطى ظاهر مى‏شود و يك نحوه بى‏انضباطى روحى و روانى در آدمى به وجود مى‏آورد كه قهرا خوب نخواهد بود. غلبه بر احساسات فرايندى است كه نيازمند آگاهى و تلاش مستمر و جهاد دائمى است.

 

شخصيت انسان مؤلفه هاي گوناگوني دارد به عبارت ديگر انسان موجودي است كه هم داراي عواطف و هيجانات است و هم از گوهر عقل و تفكر بهره مند است و هم داراي قوه خشم و غضب است و اگر همه اين ويژگي ها در انسان به اندازه كافي رشد كند و در جاي خودش مورداستفاده قرار گيرد بسيار مناسب است و انساني كه بيشتر اهل منطق و استدلال است و محور زندگي او صرفا بر عقلانيت استوار است و از عواطف و هيجانات بي بهره است يا اين كه توجهي به مسائل عاطفي ندارد در واقع شخصيت از سلامت كافي برخوردار نيست كما اين كه اگر فقط احساسات و عواطف حاكم بر فرد باشد و صرفا بر اساس هيجانات عاطفي انسان تصميم بگيرد و رفتار كند و از گوهر عقل در زندگي خود بهره نگيرد و منطق و استدلال را به كناري نهد، چنين فردي نيز متعادل و سالم نيست بنابراين انسان سالم كسي است كه در همه اين ابعاد به اندازه كافي رشد كند و آنگاه در جاي جاي زندگي و به تناسب از اين ويژگي هاي شخصيتي خود بهره بگيرد افراط و تفريط چه در بعد عقلانيت و چه در بعد احساسات و عواطف خطرناك است و انسان را از جاده اعتدال دور مي كند قرآن مي فرمايد شما مسلمانان امتي وسط هستيد كما اين كه پيامبر شما نيز براي شما الگو و شاهد است يعني او نيز يك انسان متعادل است و شما نيز بايد با تمسك به او و با الگو قرار دادن شخصيت او متوسط، معتدل و ميانه رو باشيد و از هرگونه افراط و تفريط اجتناب كنيد و اگر انسان بخواهد فردي متعادل باشد بايد نفس خود را با عمل به احكام دين و التزام به شريعت و تقويت باورهاي ديني تربيت كند .

 

 

حلم و بردباري يكي از شاخصه هاي پيامبر اكرم(ص) بود كه قرآن مي فرمايد همين نرم خويي، لطافت برخورد و گشاده رو بودن ايشان راعامل اساسي گرويدن مردم به او و دين مبين اسلام معرفي مي كند و در ادامه مي فرمايد اگر عصباني و تندخو بوديد مردم به دور تو جمع نمي شدند بلكه از اطراف تو پراكنده مي شدند و در يك جمله او را چنين توصيف مي كند كه: [انك لعلي خلق عظيم].

شكي نيست حلم و بردباري صفت پسنديده اي است كه بايد براي رسيدن به آن زحمت زياد كشيد.

براى تقويت حلم و بردبارى، بايد طبق برنامه‏اى جدى به تقويت اراده خود بكوشيد و همواره سعى كنيد برخود مسلط باشيد، در اين رابطه راه‏هاى مختلفى وجود دارد؛ ولى مهم آن است كه در راه درمان آن كاملا جدى باشيد و مطالب پيشنهادى را بدون كمترين كاستى به اجرا گذاريد:

  1. كاملا به خود مطمئن باشيد كه مى‏توانيد روحيه خود را تغيير دهيد؛ ولى براى نتيجه گيرى عجول نباشيد؛ بلكه با خود فكر كنيد بايد حداقل يك‏سال بر روى رفتارهاى خود كار كنيد و اگر چنين نموديد، حتما پس از آن دگرگونى رفتارى خواهيد شد.
  2. از حساسيت بيش از حد در هر زمينه بپرهيزيد.
  3. همواره در هر مساله‏اى، ابتدا از ديگران انتظار بدترين برخورد را داشته باشيد و خود را براى تحمل آن آماده كنيد. اين مساله باعث مى‏شود برخوردهاى بهتر از مورد انتظار در شما ايجاد خشنودى نمايد. در حالى كه اگر هميشه انتظار برخورد خوب داشته باشيد، چه بسا نتيجه عكس خواهيد گرفت.
  4. با خود شرط كنيد كه هيچ گاه و در هيچ شرايطى برخورد تند نداشته باشيد و اگر ناگهان از شما برخورد تندى سر زد خود را جريمه كنيد؛ مثلا تصميم بگيريد – يا در صورت امكان نذر كنيد – كه اگر بر سر كسى فرياد زديد، فلان مبلغ را صدقه بدهيد، يا نماز شب بخوانيد و يا يك روز روزه بگيريد. كارآيى اين روش، بسيار بالا است و بسيارى از علماى بزرگ بدين سان تمرين عملى و خودسازى نموده‏اند.
  5. از تفريحات سالم و تقويت كننده اراده؛ مانند كوهنوردى، شنا، دو و پياده‏روى و گردش در طبيعت و… نيز استفاده كنيد.
  6. در تصميم‏گيرى‏ها، حتى‏الامكان با افراد عاقل و پخته مشورت نماييد و از اقدامات عجولانه و مطالعه نشده بپرهيزيد.
  7. بيشتر با افراد خوش خلق و غير عصبى معاشرت كنيد.
  8. از موقعيت‏هاى كه زمينه تندخويى در آن فراوان است، اجتناب كنيد و در موقعيت‏هايى حضور يابيد كه رفتار پرخاشگرانه در آنجا ديده نمى‏شود و از موقعيت‏هاى كه شما را به تندى نمودن دعوت مى‏كند، دور شويد.
  9. قبل از هر عملى، در مورد پيامد آن تفكّر و انديشه كنيد و آن‏گاه اقدام نماييد و با تمرين اين راه‏كار و به كارگيرى آن در مورد تمام رفتارها، اندك اندك كنترل خويش را بر تمام رفتارها توسعه بخشيد.
  10. به برخى رفتارها و حالاتى كه از افراد سر مى‏زند. و شما را به عصبانيت دعوت مى‏كند، توجه نكنيد؛ مثلاً اگر كسى با حرف ناروا شما را بر مى‏افروزد، از شنيدن و گوش سپردن به سخنان وى اجتناب كنيد و حتى گوش ندهيد يا محيط را ترك كنيد. ديگر به گفته‏هاى او دقت و توجه نكرده و آنها را در ذهن خود مرور نكنيد. نسبت به ديگر اعمال فيزيكى و رفتارهاى پرخاشگرانه و تحريك كننده نيز همين طور واكنش نشان دهيد و راه بى‏توجهى و تغافل را پيش گيريد.
  11. سطح شناخت خود را با مطالعه و تفكر از زشتى، ناپسند بودن، غيرقابل جبران بودن اعمال پرخاشگرانه بالا ببريد؛ مثلاً روايات، آيات و داستان‏هايى را كه در مورد اين نوع رفتارها و آثار آنها نوشته شده، مطالعه كنيد و بعد در مورد آنها فكر كنيد. حتى در برخى موارد به آثار رفتار تندى كه خود مرتكب آن شده‏ايد، توجه نموده و آن عمل و زشتى آن را در ذهن خود مرور كنيد؛ به گونه‏اى كه به يك حالت خود هشدارى از درون دست يابيد و آثار فردى و اجتماعى و پيامدهاى حيثيتى آن عمل زشت را لحظه به لحظه در ذهن خود مرور نموده و قبح آن را براى خود بزرگ جلوه دهيد تا از درون از آن عمل متنفّر شويد.
  12. به هنگام بروز عصبانيت و تندخويى سريع، حالات خود را تغيير دهيد؛ مثلاً اگر ايستاده‏ايد، بنشينيد و اگر نشسته‏ايد، دراز بكشيد و صورت خود را با آب سرد بشويد و يك ليوان آب خنك بياشاميد و خود را از موقعيت دور سازيد.
  13. از خواندن قرآن به مقدار زياد و در نوبت‏هاى متعدد در طول ۲۴ ساعت هرگز غفلت نورزيد؛ چه قرآن تأثير عظيم در رسيدن به حالت سكينه و آرامش درونى دارد. همين طور عبادت‏هاى خود، مانند نماز را در اول وقت و با حضور قلب كامل به جا آوريد كه تأثير بزرگى در رسيدن به اطمينان خاطر دارد و آدمى را از درون به سكوى آرامش مى‏سپارد.
  14. بعد از استحمام و به هنگام خروج از حمام، دو پاى خود را تا قوزك با آب سرد بشوييد.
  15. ديگر رفتارهاى عادى و روزمره خود را نيز با تسلط كامل بر رفتار و بدون شتابزدگى انجام دهيد و آنها را آرام آرام تعقيب كنيد تا نرم‏خويى و پرحوصلگى، بر تمام رفتارهاى شما حاكميت پيدا كند.
  16. چند لحظه دراز بكشيد و چشمان خود را ببنديد و همه ماهيچه‏هاى خود را شل كنيد تا آرامش عضلانى پيدا كنيد و فكر خود را از آنچه موجب عصبانيت شما شده است منصرف كنيد و به عضلات بدن خود تمركز يابيد.
  17. به خودتان تلقين كنيد كه اتفاق خاصى نيفتاده است؛ مگر آسمان به زمين آمده؟ بقيه در چنين مواردى چه مى‏كنند؟ آيا همه عزا مى‏گيرند؟ هر كسى به كارى مشغول مى‏شود و اعتنايى به اين گونه موارد نمى‏كند.
  18. اگر برخى موارد سريع سخن گفتيد و عجولانه تصميم گرفتيد و رفتار نابجا از شما سرزد سريع خود را سرزنش و حتى در لفظ اظهار پشيمانى نماييد و وعده‏ها و قولى كه با خود داشتيد را در ذهن خويش حاضر سازيد.
  19. از خود ارزندگيهاى نابجا و شخصيت قائل شدن بيش از اندازه براى خود اجتناب ورزيد و تنها هنجارها را رعايت كنيد و لذا به سراغ رفتارهاى متواضعانه همانند تقدم در سلام، همنشينى مناسب با افراد پايين‏تر، ابراز ارادت به كوچكترها، مصافحه و احوالپرسى با ديگران به خصوص طبقه پايين‏تر، تفريح و صحبت با ديگران اقدام كنيد.
  20. ذكر [لا حول و لا قوة الا بالله] را زياد بر زبان جارى سازيد و سوره والعصر را زياد بخوانيد و تكرار اذكار: [استغفرالله ربى و اتوب اليه] و [اعوذ بالله من الشيطان الرجيم].
  21. وقتى كه با امور عصبانيت آفرين مواجه هستيد براى مدتى (حدود ۱۰تا ۱۵ دقيقه) راه دريافتهاى حسى خود را سد سازيد مثلاً جلوى گوش خود را بگيريد و چشمان خود را ببنديد و سر خود را پايين اندازيد تا دريافت‏هاى عصبانيت را تحت كنترل شما در آيند و موجب تحريك بيشتر شما نشوند.
  22. اگر رفتار و يا صفتى كه در شخصى هست موجب عصبانيت شما شده است آن رفتار را شوخى تلقى كرده و به شكلى خود را از تيررس آنها دور در نظر بگيريد يعنى به گونه‏اى از مخاطب در نظر گرفتن خويش در برابر رفتارهاى ديگران پرهيز كنيد مثلاً از مشاهده كسى كه فحش مى‏دهد با خود بگوييد مخاطب او من نيستم و در اين هنگام از صحنه دور شده و راه دريافت‏هاى حسى را سد سازيد تا بيشتر مورد هجوم قرار نگيريد.
  23. براى توجيه رفتارهاى خلاف انتظارى كه از ديگران سر مى‏زند توجيه مناسب داشته باشيد و آنها را مقصر تلقى نكنيد تا موجب شود به خود اجازه عكس العمل بدهيد مثلاً بگوييد خودم از اين فرد بدتر رفتار مى‏كنم او اشتباه گرفته مقصر نيست اشتباه من باعث رفتار نامناسب او شده است.
  24. به نظرات و عقايد ديگران احترام قائل شويد و به ديده احترام به آنها بنگريد و حتى محترمانه با آنها رفتار كنيد.
  25. هميشه خودتان و رفتارتان را درست و صحيح تلقى نكنيد و احتمال خطا در كارهاى خود را بدهيد.
  26. سعى كنيد به عنوان تمرين گاهگاهى با افرادى كه سليقه آنها را نمى‏پسنديد برخورد كوتاه مدت داشته باشيد و با صاحبان ديگر انتظار مراوده كوتاه مدت داشته باشيد.

شرح موارد فوق را در جدولى بنويسيد و موارد انجام شده و يا تخلف از آن را يادداشت كنيد و همواره سعى كنيد موارد تخلف را كاهش داده و بيش از پيش خود را به انجام آنها مقيد سازيد و حتى قبل از بروز آن موقعيت‏ها و به صورت مستمر، راه‏كارهاى فوق را سرلوحه اعمال خود قرار دهيد. و از آن به بعد، بايد ميزان موارد پرخاشگرى شما كاهش يابد. آنها را نيز يادداشت كنيد و كم كم از ميزان آنها در طول روز، هفته و… بكاهيد و خود تنبيهى را به كار بگيريد.

مطالعه كتاب معراج السعاده، مقام سوم، بحث مربوط به غضب و حلم را توصيه مى‏كنم.

درمان پرخاشگري چگونه است؟

درمان پرخاشگري چگونه است؟

پاسخ:

براي درمان پرخاشگري اول بايد بردبار باشيد

براي تقويت بردباري بايد طبق برنامه‏اي جدي در تقويت اراده خود بكوشيد و همواره سعي كنيد برخود مسلط باشيد. در اين‏باره راه‏هاي مختلف وجود دارد؛ ولي مهم آن است كه در مسير درمان كاملا جدي و قاطع باشيد و آنچه پيشنهاد ميشود بدون كم‏ترين كاستي به اجرا گذاريد:

  1. كاملا به خود مطمئن باشيد كه ميتوانيد روحيه خود را تغيير دهيد؛ ولي براي نتيجه گيري عجول نباشيد. با خود فكر كنيد بايد دست كم يك‏سال روي خود كار كنيد. اگر چنين كنيد حتما پس از آن دگرگون خواهيد شد.
  2. از حساسيت بيش از حد در هر زمينه بپرهيزيد.
  3. همواره در هر مسأله‏اي ابتدا از ديگران انتظار بدترين برخورد را داشته باشيد و خود را براي تحمل آن آماده كنيد. اين مساله سبب ميشود برخوردهاي بهتر از مورد انتظار در شما خشنودي پديد آورد. در حالي كه اگر هميشه انتظار برخورد خوب داشته باشيد، چه بسا نتيجه عكس خواهيد گرفت.
  4. با خود شرط كنيد كه در هيچ موقعيتي برخورد تند نداشته باشيد؛ و اگر ناگهان از شما چيزي سرزد خود را جريمه كنيد؛ مثلا تصميم بگيريد يا در صورت امكان نذر كنيد، اگر بر سر كسي فرياد زديد، فلان مبلغ صدقه بدهيد، و يا يك روز روزه بگيريد. كارآيي اين روش بسيار بالا است و بسياري از بزرگان بدين‏سان خودسازي ميكردند.
  5. از تفريحات سالم و تقويت كننده اراده، مانند كوهنوردي، نيز استفاده كنيد.
  6. در تصميم‏گيريها حتي الامكان با افراد عاقل و پخته مشورت كنيد و از اقدامات عجولانه و مطالعه نشده بپرهيزيد.
  7. بيش‏تر با افراد خوش خلق و غير عصبي معاشرت كنيدو سعي كنيد با همانند سازي كنيد و در بر خورد با ديگران از الگوهاي رفتاري او استفاده كنيد . R>8. شرح موارد فوق را در جدولي بنويسيد؛ موارد موفقيت يا شكست را در هر روز يادداشت كنيد و در تقليل موارد تخلف بكوشيد.
  8. در مواردي كه ناراحتي عصبي بر شما فشار ميآورد، از آن محيطي كه در آن عصباني شده ايد خارج شويد و دريك در فضاي آزاد هيجانات خود را تخليه كنيد . مثلا با انجام حركات ورزشي يا انجام يك فعاليت خوشايند, فرياد كشيدن و با مشت زدن به بالشت يا اشياي ديگر فشار عصبي را تخليه كنيد.
  9. صحنه هايي که احساس مي کنيد ممکن است شما را به خشم آورد و موجب عصباني شما شود ترک کنيد.
  10. هنگام عصبانيت هر چه زودتر در وضعيت خود تغيير ايجاد کنيد يعني اگر امکان دارد صحنه را ترک کنيد، در غير اين صورت وضعيت خود را تغيير دهيد يعني اگر ايستاده ايد بنشينيد و اگر نشسته ايد بلند شويد.
  11. هنگام عصبانيت هيچگونه تصميمي نگيريد.
  12. دست و صورت خود را با آب خنک بشوييد و در صورت امکان يک دوش آب ولرم (نه سرد و نه گرم) بگيريد (حدود ۱۰ دقيقه).
  13. زياد صلوات بفرستيد. ذکر صلوات و استمرار آن در کاهش تنش هاي روحي و خوش خلقي مؤثر است.
روشي براي غلبه بر خشم و خونسردي به من بياموزيد. در لحظات عصبانيت كارهاي منفي زيادي ميكنم، حتّي خواهر كوچك‏ترم و پدر و مادرم از دست فرياد زدن من در عذاب قرار ميگيرند.؟

روشي براي غلبه بر خشم و خونسردي به من بياموزيد. در لحظات عصبانيت كارهاي منفي زيادي ميكنم، حتّي خواهر كوچك‏ترم و پدر و مادرم از دست فرياد زدن من در عذاب قرار ميگيرند.؟

پاسخ:

براي تقويت بردباري بايد طبق برنامه‏اي جدي در تقويت اراده خود بكوشيد و همواره سعي كنيد برخود مسلط باشيد. در اين‏باره راه‏هاي مختلف وجود دارد؛ ولي مهم آن است كه در مسير درمان كاملا جدي و قاطع باشيد و آنچه پيشنهاد ميشود بدون كم‏ترين كاستي به اجرا گذاريد:

  1. كاملا به خود مطمئن باشيد كه ميتوانيد روحيه خود را تغيير دهيد؛ ولي براي نتيجه گيري عجول نباشيد. با خود فكر كنيد بايد دست كم يك‏سال روي خود كار كنيد. اگر چنين كنيد حتما پس از آن دگرگون خواهيد شد.
  2. از حساسيت بيش از حد در هر زمينه بپرهيزيد.
  3. همواره در هر مسأله‏اي ابتدا از ديگران انتظار بدترين برخورد را داشته باشيد و خود را براي تحمل آن آماده كنيد. اين مساله سبب ميشود برخوردهاي بهتر از مورد انتظار در شما خشنودي پديد آورد. در حالي كه اگر هميشه انتظار برخورد خوب داشته باشيد، چه بسا نتيجه عكس خواهيد گرفت.
  4. با خود شرط كنيد كه در هيچ موقعيتي برخورد تند نداشته باشيد؛ و اگر ناگهان از شما چيزي سرزد خود را جريمه كنيد؛ مثلا تصميم بگيريد يا در صورت امكان نذر كنيد، اگر بر سر كسي فرياد زديد، فلان مبلغ صدقه بدهيد، و يا يك روز روزه بگيريد. كارآيي اين روش بسيار بالا است و بسياري از بزرگان بدين‏سان خودسازي ميكردند.
  5. از تفريحات سالم و تقويت كننده اراده، مانند كوهنوردي، نيز استفاده كنيد.
  6. در تصميم‏گيريها حتي الامكان با افراد عاقل و پخته مشورت كنيد و از اقدامات عجولانه و مطالعه نشده بپرهيزيد.
  7. بيش‏تر با افراد خوش خلق و غير عصبي معاشرت كنيد.
  8. شرح موارد فوق را در جدولي بنويسيد؛ موارد موفقيت يا شكست را در هر روز يادداشت كنيد و در تقليل موارد تخلف بكوشيد.
  9. در مواردي كه ناراحتي عصبي بر شما فشار ميآورد، در فضاي آزاد يا دربسته فرياد بكشيد و با مشت زدن به بالشت يا اشياي ديگر فشار عصبي را تخليه كنيد.

 

سالهاست كه دلم مي خواد از لحاظ معنوي حسابي روي خودم كار كنم و به … برسم ولي محيطي كه در اون زندگي مي كنم( خانه وخانواده ام) نتونستم در كنار آنها به اين آرزوم برسم مدام باهاشون مشكل دارم

سالهاست كه دلم مي خواد از لحاظ معنوي حسابي روي خودم كار كنم و به … برسم ولي محيطي كه در اون زندگي مي كنم( خانه وخانواده ام) نتونستم در كنار آنها به اين آرزوم برسم مدام باهاشون مشكل دارم وقتي به مسافرتي ميرم و ازشون دور ميشم خيلي اخلاقم و رفتارم خوب ميشه ولي تا ۲روز ميگذره دوباره بد ميشم اخلاقم تند ميشه پرخاشگر ميشم و ذهنم مدام دليل براي كارهاي ناپسندم مي تراشه … خلاصه هر كاري تنبيهي برا خودم به كار مي برم تأثيري برام نداره ونفسم ميگه ول كن بابا بيكاري خوش باش خوب بودن از اول تولد شكل مي گيره …) به سرم زده امتحانات پايان ترم و دادم برم مدتي قم زندگي كنم شايد به آرامش برسم و … تا امتحان ارشد اونجا تو فضاي پاك اونجا درسمو بخونم … هنوز فكر راضي كردن خانواده رو نكردم ولي ديگه خسته شدم دلم مي خواد مستقل باشم … لطفا من رو راهنمايي كنيد.

پاسخ:

از اين که در انديشه خود سازي و تهذيب هستيد خوشحاليم و از صميم قلب اميدواريم در اين راه موفق باشيد.

[من در ميانه جمع و دلم با توست]

اصولا رشد معنوي انسان در مواجهه با مشکلات- به خصوص مشکلاتي که حاصل زندگي اجتماعي، و برخورد و ارتباط با ديگران است- بهتر و عميق تر شکل مي گيرد. بروز و ظهور استعدادهاي معنوي و خصلت هاي انساني و نيل به تعالي روحي در همين کشمکش ها و تزاحم ها صورت مي گيرد و از دل همين برخورد ها مي جوشد. بدون اين مشکلات، معنويتي که حاصل مي گردد ناپايدار بوده و در معرض خطر و زوال است.

خودسازي در محيطي امن و خلوت و بي مزاحمت صورت نمي گيرد. هر بار که شما با نفس خود مقابله کرده و جلوي خشم خود را مي گيريد، در صعود معنوي شما تأثيري دارد که شايد ماه ها تنهايي، اين تأثير را نداشته باشد. بايد در بين جمع و در کنار خانواده و دوستان و در متن جامعه به خود سازي پرداخت و خلوت و عزلت در حاشيه و کنار اين برنامه است نه در متن آن. بزرگان و عرفاي ما در ميانه جمع هستند و در همان حال دلشان با خداست.

 

[تغيير نگرش]

يک اتفاق بايد در شما بيافتد و آن اين که در وجود شما يک تغيير نگرش به وجود آيد. ديد شما بايد نسبت به خود، اطرافيان و جهان تغيير کند. بايد به نقطه اي برسيد که در سطح بالاتري از اطرافيانتان فکر کنيد. اين بدان معنا نيست که آن ها را کمتر از خود بپنداريد.( اولياي خدا در ميان انسان ها پنهان هستند، هيچ کس را کوچک نشماريد.). به حقايقي که در عالم وجود دارد فکر کنيد. به اين که ما بايد به زودي از اين عالم رخت بر بسته و برويم. جهان‏بينى دينى، دنيا و رنج‏رهايش را بد نمى‏داند، بلكه رنج‏ها را عاملى براى تحّرك بشمار مى‏آورد؛ چراکه اين ذات دنياست كه با سختي هايش و تغيير احوال و فصل ها و مرگ حتمى، به انسان آگاهى مى‏دهد كه اينجا جاى ماندن و قرار نيست ؛ بنابراين وابستگى انسان را به دنيا كم مى‏كند و او را به حرکت وا مي دارد.

فرض کنيد شما فرستاده اي از طرف خدا هستيد که بايد طرز تفکر اطرافيانتان را تغيير دهيد.( مي دانم بسيار سخت است.) پيامبران و مخصوصا پيامبر اسلام در ميان قوم خود سختي هاي بسيار کشيدند و رنج هاي زيادي را متحمل شدند. شما بيش از هر چيز بايد با عمل خود در آنان تحول ايجاد کنيد. کونوا دعاه الناس بغير السنتکم

اگر به اين تغيير نگرش رسيديد انشاءالله موفق خواهيد بود.

 

[جذب نيروي الهي]

تغيير نگرش کار ساده اي نيست اما ممکن است. شما به منظور جذب نيروي لازم براي اين کار به منبعي احتياج داري که بتواني اين نيرو را کسب کني. يکي از اين منابع، نماز است. تحملي که شما مي کني بايد در جايي تخليه شود. نماز چون ذکر خداست به انسان آرامش مي دهد. سعي کن در نماز و غير نماز با خداوند متعال که سرچشمه بي نهايت تمام خوبي هاست ارتباط خوبي برقرار کني و خاضعانه او را بخواني و مشکلاتت را با او – که بر همه جا و همه چيز حاضر و ناظر است – در ميان بگذاري. او شنوا و بيناست. ان الله سميع بصير.

شرکت در اماکن مذهبي، استفاده از کتابخانه براي مطالعه و … در همين راستاست. همه تلاش ما بر اين است که خداوند متعال، اين يکتاي عالم وجود و اين مهربان ترين مهربانان را بشناسيم. اگر انسان تمام زندگي اش را صرف شناخت خدا کند باز هم ارزش دارد و اصلا فلسفه خلقت همين است. خداي را دور از خود نپندار او از رگ گردن به ما نزديک تر است. او را به آهستگي بخوان. او در کنار توست و صداي مظلومانه و غريبانه تو را مي شنود. با خدا زندگي کن و او را در همه جا ببين.

 

[فرصت و تهديد]

در روايات داريم که المؤمن کَيس. يعني مؤمن زيرک است. شما بايد اين فضايي که برايتان به وجود آمده را تبديل به [فرصت] کنيد و به آن به چشم [تهديد] نگاه نکنيد. اگر هيچ مانعي در سر راه کمال انسان وجود نداشته باشد که ديگر اختيار معنا ندارد. اگر انسان به غار تنهايي برود و در آن جا زهد بورزد که هنر نيست. هنر آن است که در ميان جمع باشي و موانع را برطرف کني و رشد نمايي. احترام به افراد خانواده و دوستان و فاميل و به خصوص والدين و تحمل اخلاق و رفتار و حتي اعتقادي که مطلوب شما نيست زمينه ساز رشد و ارتقاي معنوي و يک فرصت طلايي است و نبايد در غير ضرورت و جز در موارد خاص از آن فاصله گرفت و فرار کرد.

حضرت آسيه همسر فرعون در محيطي که کاملا بر خلاف ايده ها و عقائد او بود زندگي مي کرد و توانست بر اين مشکل غلبه کند تا جايي که جان خود را در اين راه از دست داد.

 

[صبر، اکسير عظيم]

يکي از ابزارهايي که به آن بسيار بسيار احتياج داري و بايد به عنوان توشه راه برداري، صبر است. آيا مي داني يکي از انواع صبر، صبر بر طاعت است يعني طاعت و بندگي خدا نيز صبر لازم دارد. انساني که مي خواهد بندگي خدا کند هم بايد در مقابل معصيت ها مقاومت کند که آن صبر بر معصيت است و هم بايد براي انجام واجبات ايستادگي نمايد و شما به هر دو اين صبر ها نياز مندي. شما در اين راه بايد صبر کني. اما بدان که پس از مدتي تحملت بالا خواهد رفت و به مسائل به ديد ديگري مي نگري. هم چنين يقين بدان که اگر در اين راه ايستادگي نمايي و خدا را با تمام وجود بخواني، گشايش ايجاد خواهد شد زيرا خداوند فرموده: ان مع العسر يسرا. يکي از راه هاي خدايي شدن همين صبر است. ان الله مع الصابرين. براي موفق شدن بايد قدم به قدم راه رفت و هر بار که انسان زمين خورد نبايد نااميد شد. يکي از راه هاي قدم به قدم راه رفتن، تصميم جدي گرفتن است که در ادبيات عرفاني به آن مشارطه مي گويند.

 

[مشارطه]

امام خميني در مورد مشارطه مي نويسد: [مشارطه] آن است كه در اول روز مثلاً با خود شرط كند كه امروز بر خلاف فرموده خداوند – تبارك و تعالى – رفتار نكند و اين مطلب را تصميم بگيرد. معلوم است يك روز خلاف نكردن، امرى است خيلى سهل [كه‏] انسان مى‏تواند به آسانى از عهده [آن‏] بر آيد. تو عازم شو و شرط كن و تجربه نما، ببين چقدر سهل است. ممكن است شيطان و جنود آن ملعون، بر تو اين امر را بزرگ نمايش دهند؛ ولى اين از تلبيسات آن ملعون است او را از روى واقع و قلب لعن كن و اوهام باطله را از قلب بيرون كن و يك روز تجربه كن، آن وقت تصديق خواهى كرد.

پس از اين مشارطه، بايد وارد [مراقبه] شوى و آن چنان است كه در تمام مدت شرط، متوجه عمل به آن باشى و خود را ملزم بدانى به عمل كردن آن. اگر خداى نخواسته در دلت افتاد كه امرى را مرتكب شوى كه خلاف فرموده خدا است؛ بدان كه اين از شيطان و جنود او است كه مى‏خواهند تو را از شرطى كه كردى، باز دارند. به آنها لعنت كن و از شرّ آنها به خداوند پناه ببر و آن خيال باطل را از دل بيرون نما و به شيطان بگو كه من يك امروز با خود شرط كردم كه خلاف فرمان خداوند تعالى نكنم. ولىِّ نعمت من سال‏هاى دراز است كه به من نعمت داده، صحّت و سلامت و امنيت مرحمت فرموده و مرحمت‏هايى كرده كه اگر تا ابد خدمت او كنم، از عهده يكى از آنها بر نمى‏آيم. سزاوار نيست كه يك شرط جزئى را وفا نكنم اميد است ان شاء اللَّه شيطان طرد شود و منصرف گردد و جنود رحمان غالب آيد. اين مراقبه با هيچ يك از كارهاى تو، از قبيل كسب و سفر و تحصيل و غيرها، منافات ندارد.

به همين حال باشى تا شب كه موقع [محاسبه] است و آن عبارت است از اينكه حساب نفس را بكشى، در اين شرطى كه با خداى خود كردى كه آيا به جا آورد[ى ]و با ولى نعمت خود در اين معامله جزئى خيانت نكردى؟ اگر درست وفا كردى، شكر خدا كن در اين توفيق و بدان اينكه يك قدم پيش رفتى و مورد نظر الهى شدى و خداوند ان شاءاللَّه تو را راهنمايى مى‏كند در پيشرفت امور دنيا و آخرت و كار فردا آسان‏تر خواهد شد. چندى به اين عمل مواظبت كن، اميد است ملكه گردد از براى تو؛ به طورى كه از براى تو كار خيلى سهل و آسان شود؛ بلكه آن وقت لذت مى‏برى از اطاعت فرمان خدا و از ترك معاصى در همين عالم. با اينكه اينجا عالم جزا نيست، لذت مى‏برى و جزاى الهى اثر مى‏كند و تو را مُلْتَذ (كامروا) مى‏نمايد.

بدان كه خداى – تبارك و تعالى – تكليف شاق بر تو نكرده و چيزى كه از عهده تو خارج است و در خور طاقت تو نيست، بر تو تحميل نفرموده [است‏]؛ لكن شيطان و لشكر او كار را بر تو مشكل جلوه مى‏دهند. و اگر خداى نخواسته در وقت محاسبه، ديدى سستى و فتورى شده در شرطى كه كردى؛ از خداى تعالى معذرت بخواه و بنا بگذار كه فردا مردانه به عملِ شرط قيام كنى. به اين حال باشى تا خداى تعالى، ابواب توفيق و سعادت را بر روى تو باز كند و تو را به صراط مستقيم انسانيت برساند.(خمينى، روح‏اللَّه، چهل حديث، (مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، چاپ چهاردهم، ۱۳۷۶، صص ۹ – ۱۰)

 

چند توصيه کاربردي:

۱- شما بايد مباحث کنترل و مديريت خشم را مطالعه و بدان عمل نماييد. اگر انسان بتواند خشم خود را مديريت کند در آرامش او تأثير عميقي دارد. بسياري از مشکلات ما ناشي از اين جاست. مديريت خشم بحث گسترده اي است که حتما بايد آن را فرا بگيريد. وقتي انسان علت هاي خشم، روش هاي جلوگيري از خشم و … را فرا مي گيرد مي بيند که چقدر راه براي انسان باز مي شود. سؤال بعدي شما حتما در زمينه کنترل خشم باشد که بسيار راهگشاست.

۲- خواهرم اگر با خانواده خود يا خواهر و برادرت مشکلي داري، نبايد صبر کني تا مشکل حل شود. خير اين اتفاق نمي افتد شما بايد خودت و به دست خودت اين مشکل را حل نمايي. انسان هاي موفق هميشه پيشتاز هستند. هديه دادن به برادر، خواهر، پدر، مادر و … انس و الفت را بين شما بيشتر کرده و مشکل شما را کم خواهد کرد. هديه حتما نبايد ارزش مادي زيادي داشته باشد. گاهي هداياي کوچک تر ارزششان از هداياي ديگر بيشتر بوده و تأثير گذاري عميق تري دارد.

۳- گاهي اوقات انسان نمي تواند درد دل خود را براي کسي بگويد اما مي تواند آن را براي آن شخص بنويسد. از اين ظرفيت مي تواني استفاده کرده و براي برادر، خواهر، پدر يا مادر خود که در کنار تو هستند و گمان مي کني که با آنان مشکل بيشتري داري نامه اي بنويسي. کافي است امتحان کني و تأثير آن را ببيني.

۴- ارتباط با دعاها مخصوصا مناجات خمسه عشر( مناجات پانزده گانه): اين دعاها سرشار از معرفت است و اگر انسان معرفتش بالا رفت به آرامش مي رسد.

مناجات خمسة عشر( مناجات پانزده گانه) از امام سجاد عليه السلام و در مفاتيح الجنان موجود است. اين مناجات شامل:[ مناجات توبه کنندگان، مناجات شِکوه داران،‌ مناجات ترسناکان،‌ مناجات اميدواران،‌‌ مناجات مشتاقان حق،‌ مناجات شکر گزاران،‌ مناجات اهل طاعت خدا،‌ مناجات اهل ارادت و اشتياق،‌‌ مناجات محبان خداوند،‌‌ مناجات اهل توسل به خداوند، مناجات نيازمندان به درگاه خدا،‌ مناجات عارفان، مناجات اهل ذکر،‌ مناجات چنگ زنندگان به ريسمان الهي،‌ مناجات اهل زهد]. همان طور که ملاحظه مي کنيد به فراخور حال هر انساني مناجاتي با پروردگار عالميان وجود دارد. حتما در زمان هايي که حس معنوي داريد با اين مناجات مأنوس باشيد.

۵- دفترچه يادداشتي برداريد و نام هر شهيد را در يک صفحه آن بنويسيد. سعي کنيد از شهدايي باشند که معروف نيستند( نام هر شهيدي که هر کجا مي بينيد، شهيدي که فقط کوچه اي به نام اوست يا …). حتي مي توانيد چند صفحه به شهداي گمنام اختصاص دهيد. در طول روز با آن شهيد ارتباط برقرار کرده با او صحبت کنيد و از او در رسيدن به اهداف معنوي و ماديتان ياري بخواهيد. شهدا به گفته خداوند در قرآن کريم، زنده اند بنابراين کاملا صداي شما را مي شنوند و به ياريتان خواهند شتافت.

 

[مراحل خود سازي]

از آن جا که در سؤالتان گفته بوديد: [دلم مي خواد از لحاظ معنوي حسابي روي خودم کار کنم]، مطالبي در مورد مراحل خودسازي مي آوريم.

هدف زندگي چيزي جز خداشناسي و خداپرستي و رسيدن به قرب خداوند نيست. خداوند در قرآن كريم مي فرمايد: و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون. من جن و انسان را خلق نکردم مگر براي عبادت. و هم چنين مي فرمايد: و ما امروا الا ليعبدوا الله مخلصين له الدين (سوره بينه، آيه ۵ ). مردم هيچ ماموريتى ندارند جز اين که دستورهاى دين را مخلصانه براى‏ خدا انجام دهند. خلاصه پيام اين دو آيه شريفه آن است كه ما جز عبادت خداي متعال و قرب به او كاري در اين دنيا نداريم. البته مفهوم و حقيقت عبادت بسيار فراگير است و شامل تمام فعاليت هاي انسان در زندگي مي شود. حتي خوردن و خوابيدن و ازدواج انسان بيرون از حيطه عبادت و پرستش خداوند نيست.

چه قدر اين آيات زيباست و تكليف انسان را روشن مي كند. دليل آن هم اين است كه ما مخلوق و مظهر خداوند هستيم و مظهر خدا كاري جز شناخت خدا و كسب رضايت خدا و ارتباط با خدا و قرب به او ندارد.

 

به طور کلي مراحل خودسازي عبارت است از:( روي صحبت تمام اين مراحل شما هستيد.)

۱- سير مطالعاتي و افزايش اطلاعاتي که منتهي به آگاهي و بيداري مي شود. در اين زمينه، شرکت در جلسات مذهبي و استماع سخنراني ها و مواعظ و همچنين تلاوت مداوم قرآن کريم(حداقل روزي چند آيه) و خواندن روايات اسلامي و شرح زندگي بزرگان و اهل عرفان و سلوک و مباحث مربوط به معاد و رستاخيز نيز بسيار مفيد است.

۲- پاکسازي و تهذيب نفس از عادت هاي بد و دلبستگي ها و وابستگي ها و اموري که مانع کمال و سير و سلوک انسان به سوي خدا تلقي مي شود.

۳- اصلاح صفات شخصيتي و پاک سازي دل و درون از رزايل اخلاقي و آراسته شدن به فضايل اخلاقي از طريق راهکارهاي علم اخلاق و تمرين آن ها در معاشرت با مردم و رعايت اخلاق اجتماعي.

۵- تفکر شخصي در سوال هاي اساسي انسان که در بينش ديني مطرح مي شود مانند خداشناسي و انسان شناسي و هستي شناسي و دين شناسي و معاد شناسي.

۶- انجام وظايف عبادي و تحصيل صفت تقوي و پرهيزکاري, از طريق آشنايي با واجبات ديني و گناهان و پايبندي به احکام ديني با نيت خالصانه و صادقانه براي كسب رضاي خداوند و نزديك شدن به او .

۷- تقويت ارتباط عاشقانه با خداوند و اولياي معصومين(ع) و مومنان اهل ولايت و محبت, از طريق انجام مستحبات و زيارات و مانند آن.

در صورتي که اين مسير به درستي و عالمانه طي شود, به طور قطع حالات انسان داراي ثبات خواهد بود و دگرگوني ها و تحولات سامان يافته تر مي شود و نگراني ها رفع خواهد شد.

 

از کنار اين عناوين و مراحل خودسازي به سادگي نگذريد. با يک برنامه ريزي و مشورت اين مراحل را عملي کنيد تا نتيجه بگيريد. اگر انسان نزد پزشک مي رود بايد داروهايي را هم که تجويز مي کند را استفاده کند. انسان با ديدن دارو بهبود نمي يابد.

خواهرم اين نوشته ها هم مي تواند به خواست خدا داروي معنوي شما باشد. اميدوارم موفق باشيد.

مطالعه بيشتر:

– گناهان كبيره شهيد دستغيب. گناهان كبيره، شهيد دستغيب

– معراج السعادة،‌ ملا احمد نراقي

– به كجا و چگونه،‌ محمد عالم زاده نوري،‌ انتشارات مؤسسه امام خميني(ره)

– کتاب هاي پرسش و پاسخ نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري.

– کيمياي سعادت( احوالات مرحوم شيخ رجبعلي خياط)

– الهي نامه، آيت الله حسن زاده آملي

 

 

من با كوچك‏ترين حرفي ناراحت و عصباني مي‏شوم اضطراب و دل‏شوره پيدا مي‏كنم، و سرم درد مي‏گيرد. ضربان قلبم افزايش پيدا مي‏كند و دچار تنگي نفس مي‏شوم هر چه درس مي‏خوانم فراموش مي‏كنم؟ لطفاً براي حل اين مشكل راهنمايي‏ام كنيد.

من با كوچك‏ترين حرفي ناراحت و عصباني مي‏شوم اضطراب و دل‏شوره پيدا مي‏كنم، و سرم درد مي‏گيرد. ضربان قلبم افزايش پيدا مي‏كند و دچار تنگي نفس مي‏شوم هر چه درس مي‏خوانم فراموش مي‏كنم؟ لطفاً براي حل اين مشكل راهنمايي‏ام كنيد.

پاسخ:

به نظر مى‏رسد شما دچار نوعى اختلال به نام [اختلال اضطرابى] شده‏ايد؛ چرا كه علايم و نشانگان اين اختلال در سؤال شما، مشاهده مى‏شود. بعضى از نشانه‏ها و علايم اضطراب در سطح رفتار و در سطح بدن عبارت است از:

الف. تحريك پذيرى و خشم ؛ يعنى، در اكثر موارد، وجود يك اضطراب و دل‏شوره شديد، موجب مى‏شود فرد در برابر جزئى‏ترين سرزنش‏ها يا تذكّرها، حساسيت نشان دهد و به صورت مكرّر دچار خشم شود. بنابراين، از خشم و ناراحتى، به عنوان يك شيوه بيان اضطراب، استفاده مى‏شود.

ب. اختلال توجّه و فراموشى ؛ يعنى، در اثر اضطراب، توانايى تمركز افراد در كارها و قدرت حافظه آنها دچار اختلال مى‏شود و حتى باعث فراموشى درس‏ها مى‏گردد.

ج. نشانه‏هاى بدنى ؛ از جمله افزايش ضربان قلب، افزايش فشار خون، بحران‏هاى تنفّسى، تنگ شدن عروق و رگ‏ها (كه موجب خشك شدن دهان و پريدگى رنگ مى‏شود)، سردردها، دل دردها و يا اختلال در سيستم گوارش و هاضمه و اختلال خواب.

براى درمان و مقابله با اختلال اضطرابى، راه‏ها و شيوه‏هاى درمانى متعددى وجود دارد؛ از جمله:

 

  1. شيوه آرميدگى‏

يادگيرى آرميدگى مانند هر مهارتى، نياز به زمان و تمرين دارد. بيشتر افراد مى‏توانند با سى دقيقه تمرين روزانه به مدت يك‏ماه، به نتايج مهم و پايدار دست يابند. شما مى‏توانيد تمرين آرميدگى را در حالت دراز كشيده و يا بر روى يك صندلى راحتى، به صورت نشسته انجام دهيد. در يك اتاق ساكت و نسبتاً گرم نشسته و همه چراغ‏ها را خاموش كنيد و چشم‏هايتان را ببنديد. اين امر حواس‏پرتى را كاهش داده و به شما در تمركز بر روى احساسات بدنى‏تان كمك خواهد كرد.

قبل از اينكه تمرين‏ها را به طور واقعى شروع كنيد، براى چند دقيقه با چشمان بسته، از طريق بينى نفس بكشيد. سعى كنيد تنفّس آهسته، عميق و از سر معده باشد. اجازه دهيد قفسه سينه‏تان باز و پر از هوا گردد. فشار نياوريد. با تمرين، اين شكل از تنفس به طور طبيعى در شما ايجاد خواهد شد. با هر بازدم، كلمه [آرام] را در ذهن خود تكرار كنيد. با انجام دادن اين عمل، عضلات بدن شما كم‏كم آرام شده و احساس آرامش به طور طبيعى در شما ايجاد خواهد شد. هنگامى كه همه تمرين‏ها را به اتمام رسانديد، دوباره به كلمه [آرام] بازگرديد و با هر بازدم آن را در ذهن‏تان تكرار كنيد. بدين ترتيب يك تداعى ميان كلمه [آرام] و احساس آرامش عميق عضلانى، در بدنتان بر قرار خواهد شد؛ به طورى كه عاقبت صرفاً با بستن چشم‏هايتان و انديشيدن به كلمه [آرام]، مى‏توانيد اين احساس را در خود ايجاد كنيد.

  1. كنترل نَفَس نَفَس زدن‏

نفس نفس زدن حالتى ناشى از تنفس سطحى و سريع از قسمت بالاى  قفسه سينه است. اين حالت در لحظاتى كه سطح اضطراب بالا است ديده مى‏شود.

براى كنترل نفس نفس زدن، دو جنبه وجود دارد:

[توقّف تنفّس بيش از حد سريع]
[پر كردن ريه‏ها از دى اكسيد كربن].

شما بايد ياد بگيريد در ابتداى شروع حالت اضطراب، از الگوى تنفس‏تان آگاه شويد و چنانچه متوجه شديد تنفّس‏تان سريع شده است:

۲-۱٫ مشغول هر كارى هستيد، آن را متوقف ساخته و سعى كنيد، محلّ ساكتى براى نشستن بيابيد.

۲-۲٫ چشماهايتان را بسته و در ذهن‏تان بر روى كلمه [آرام] تمركز كنيد.

۲-۳٫ سعى كنيد تنش مربوط به قسمت بالاى بدن را رها سازيد. از نشستن به حالت قوز كرده – كه احتمال نفس نفس زدن را افزايش مى‏دهد – خوددارى كنيد.

۲-۴٫ به آهستگى از سرشكم، نه از قفسه سينه، تنفس كنيد. به هنگام دم، چهار شماره به آهستگى بشماريد و بازدم نيز با چهار شماره آهسته صورت گيرد.

۲-۵٫ بر روى بازدم تمركز كنيد. اگر علايم اضطراب بعد از چند دقيقه بر طرف نشود، اين احتمال وجود دارد كه شما به سرعت و به طور مؤثر عمل نكردايد. بنابراين لازم است از شيوه تنفس مجدّد استفاده كنيد كه اين شيوه، مستلزم تنفس صرف از هواى بازدم است.

 

  1. پرت كردن حواس‏

تفكّر در مورد نشانه‏هاى ناخوشايند، موجب تشديد آنها خواهد شد. اين نشانه‏هاى تشديد شده، باعث مى‏شود ما احساس اضطراب كنيم.

شيوه‏هاى متعددى، براى پرت كردن حواس وجود دارد؛ يكى از آنها شيوه توقّف فكر است؛ به اين طريق كه بايد روى افكار منفى و رنج‏آور تمركز كرده و آنها را با صداى بلند بيان كنيد. همان‏طور كه به تدريج بيشتر و پيش‏تر در اين افكار غرق مى‏شويد، ناگهان با صداى بسيار بلند، فرياد مى‏زنيد: [بس كن] و هم زمان دست‏هايتان را به شدّت به هم مى‏زنيد. بلافاصله بعد از انجام اين كار، در مى‏يابيد كه اين سر و صداى شديد، سلسله افكار شما را قطع كرده است. در بيشتر موارد همين كافى است تا آنچه كه ذهن‏تان را مشغول داشته است، قطع شود. البته بايد اين شيوه را براى چندين مرتبه تمرين كنيد تا دريابيد كه با فرياد [بس كن]، افكار به طور موفقيت‏آميزى قطع مى‏شود.

مرحله بعدى، انديشيدن به افكار رنج‏آور بدون بيان آنها با صداى بلند و هم‏زمان فرياد كشيدن كلمه [بس كن] است. در آخرين مرحله، تفكر بدون صداى بلند و به ذهن آوردن كلمه [بس كن]، بدون بيان آن است. بكوشيد بعد از كلمه [بس كن]، به محرّكى كه براى شما شوك‏آور است (مثل صداى بلند) فكر كنيد.

 

  1. ايجاد درد خفيف‏

احساس درد، علامت هشدار دهنده‏اى به مغز، جهت حفظ بدن از آسيب بيشتر، است. نشانه‏هاى اضطراب را مى‏توان با تمرين استفاده از يك احساس ملايمى از درد (مثل فشارى كه با ناخن‏ها به كف دست وارد مى‏شود، يا نيشگون گرفتن لاله گوش، و يا گاز گرفتن آهسته لب) كنترل كرد.

شيوه ديگر، بستن يك كش به مچ دست است كه مى‏توان در پاسخ به افكار غيرمنطقى و اضطراب آور، كش را كشيد و ضربه‏اى وارد كرد.

 

  1. تمركز محيطى‏

اين شيوه به تمركز و توجّه بر روى جزئيات خاص در دنياى اطراف‏تان مربوط مى‏شود. نمونه‏اى از اين روش، مى‏تواند تمركز بر روى شماره اتومبيل‏ها جهت ساختن يك كلمه مركب از همه حروف حك شده بر روى پلاك و يا در يك مهمانى شلوغ، شمردن افراد چشم آبى باشد. از اين طريق ذهن مشغول و فعّال مى‏شود و هيچ فرصتى براى تفكّر منفى و اضطراب‏آور، پيدا نمى‏كند.

 

  1. استفاده از يك شى‏ء پل زننده‏

يك شى‏ء پل زننده شيئى است كه شما را به ياد خاطرات خوش گذشته مى‏اندازد. براى مثال، عكسى از يك روز تعطيل بسيار شاد. شما مى‏توانيد هر جا كه مى‏رويد اين شى‏ء را با خودتان حمل كنيد و از آن به عنوان راهى براى ايجاد آرامش و انبساط روحى استفاده كنيد.

 

  1. بازى‏هاى ذهنى‏

گاهى اوقات بازى‏هايى كه نياز به تمركز افكار دارد، مى‏تواند به پرت كردن حواس از موضوعات فشارزا و اضطراب آور كمك كند. براى اين منظور يك كتابچه جدول و يا بازى‏هايى همچون كلمات متقاطع، يافتن كلمات مخفى و… خريده و خود را در اتوبوس يا هنگام نهار و… با آن مشغول سازيد. اين كار مى‏تواند به شما در ممانعت از پرداختن به موضوعات فشارزا و اضطراب آور كمك كرده و فكر شما را منحرف سازد.

اما آنچه در درمان شما بسيار مؤثر است توجه به امور معنوى، انس با قرآن، دعا و ياد خدا است تلاش كنيد. علاوه بر انجام راهكارهاى فوق، ايمان و باورهاى دينى خود را تقويت كنيد به مناسك و عبادات مانند: نماز اول وقت، اهميت بيشترى بدهيد از گناه و كارهاى حرام پرهيز كنيد به ديگران سوء ذهن نداشته باشيد و تفسير منفى از رفتار ديگران نكنيد هرگاه ناراحت شديد با گفتن ذكر [لا اله الا اللَّه] و [استغفراللَّه] آرامش خود را حفظ كنيد. اعمال و رفتار ديگران را حمل بر صحت كنيد و عفو و گذشت را در خود تقويت كنيد و با نگاهى مثبت نسبت به ديگران، سينه خود را از خشم و غضب نسبت به ديگران، خالى كنيد زيرا وقتى ذهن و دل انسان مدفن افكار بد و خشم آلوده باشد جسم و روح انسان را فاسد و نابود مى‏كند.

 

فهرست