مجموعه همسران، عوامل تفاهم:

ابتداي يك زندگي مشترك دانستن چه مسائلي يا انجام دادن چه كارهايي زندگي را زيباتر مي كند؟
اصولاً اغلب خانم ها دوست دارند چه جملاتي از شوهر شان بشنوند؟ اين جملات چه زماني و در چه شرايطي بايد به همسر گفته شود؟
اصولا زنان دوست دارند شوهرشان از نظر ظاهري چگونه باشد؟ چه رفتاري داشته باشد و يا چگونه لباسي بپوشد؟ بعضاَ روان شناسي تربيتي نظريات متنقاضي در اين مورد ابراز نموده اند، لطفا راهنمايي فرمائيد.
آيا در ازدواج دوست داشتن يكديگر مي تواند تنها عامل براي تفاهم و غيره باشد؟
براي ايجاد ارتباط صميمي با همسرم چه كنم؟
چگونه مي توان بين زوجين يه رابطه اي پر از تعامل و از خودگذشتگي ايجاد كرد؟
در جاهاي مختلف خوانده و شنيده ام که هديه دادن کار خوبي است. آيا اين يک توصيه اجتماعي است و يا يک دستور اخلاقي و آيا در روايات معصومين (عليهم السلام) به آن اشاره شده است يا خير
لطفا به نمونه هايي از آثار و فوايد التزام همسر (زن) به وظايف ضروري واخلاقي در رابطه با شوهررا اشاره فرماييد. بيان کنيد که التزام خانم به وظايف شرعي و اخلاقي چه فوايدي در استحکام خانواده دارد.
وظايف اخلاقي مرد در برابر همسرش چيست؟
ابتداي يك زندگي مشترك دانستن چه مسائلي يا انجام دادن چه كارهايي زندگي را زيباتر مي كند؟

درباره حقوق زن و شوهر توضيح دهيد؟

پاسخ:

A}[وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها ]{A؛V}روم (۳۰ )، آيه ۲۱٫{V ؛ [و از نشانه‏هاى او اينكه همسرانى از جنس خودتان، براى شما آفريد تا در كنار آنان آرامش يابيد].

در زندگى زناشويى چندين حقوق متقابل – به عنوان حقّ و وظيفه  مطرح است. هر جا وظيفه هست، در برابرش حق قرار دارد ؛ چنان كه هر جا براى كسى حقى قرار داده شده، در مقابل وظيفه‏اى نيز بر عهده او گذاشته شده است. زن و شوهر نسبت به همديگر، وظايفى دارند و بر همين اساس حقوق متقابلى متوجه آنان است كه اگر هر دو به وظايف خود عمل كنند و به حقوق خود برسند، زندگى آنها درست و بر اساس عدالت استوار است و در نتيجه زندگى در سايه آن شيرين مى‏گردد.

پايه و اساس خانواده، احترام و محبت و رعايت حقوق يكديگر است. امام باقر(ع) مى‏فرمايد: [هر كس زن گرفت، بايد او را گرامى بدارد و به او احترام كند.] V}[مَنْ اَتَّخَذَ الْمَرأةَ فَلْيُكْرِمُها]: وسائل الشيعه، ج ۵، باب ۳٫{V و امام كاظم(ع) مى‏فرمايد: [جهاد زن شوهردارى نيكو است]. V}[جِهاد الْمَرَةَ حُسْنُ التَّبَعُل]: فروع كافى، ج ۵، ص ۹٫{V

حقوق زناشويى بر دو نوع است:

  1. حقوق واجب و قانونى،
  2. حقوق مستحب و اخلاقى.

حقوق قانونى، رعايت حداقل‏ها است كه قانون و دادگاه از آن دفاع مى‏كند. حقوق اخلاقى، رعايت حُسن هم زيستى است كه خوشى و شيرينى زندگى را بيش از پيش فراهم مى‏سازد.

 

الف. حقوق زن نسبت به مرد:

  1. تهيه غذا،
  2. تهيه پوشاك،
  3. تهيه وسايل مورد نياز خانه،
  4. تهيه مسكن،
  5. حق آميزش و همخوابى،

 

ب. حقوق مرد نسبت به زن:

  1. خروج از منزل با اجازه شوهر،
  2. حق تمكين،
  3. رفع امور نفرت آور،
  4. آرايش و نظافت،
  5. نذر و قسم خوردن با اجازه شوهر.
اصولاً اغلب خانم ها دوست دارند چه جملاتي از شوهر شان بشنوند؟ اين جملات چه زماني و در چه شرايطي بايد به همسر گفته شود؟

اصولاً اغلب خانم ها دوست دارند چه جملاتي از شوهر شان بشنوند؟ اين جملات چه زماني و در چه شرايطي بايد به همسر گفته شود؟

پاسخ:

از آن جا كه انسان اجتماعي خلق شده است، براي زندگي و ادامه حيات خود ناگزير به ارتباط با ديگران مي باشد. خانواده نيز يكي از مهم ترين نهادهايي است كه در آن اين ارتباط خصوصاً بين زن و شوهر تجلي مي يابد. هر چه ارتباط بين زوجين خوشايندتر و با ثبات بيشتري باشد، زمينه ساز آرامش و شادي در زندگي فردي و ساختن جامعه اي سالم تر مي باشد.بنابراين بايد سعي داشت كه اين ارتباط به بهترين شكل خود، بروز و ظهور داشته باشد.
بطور كلي در ارتباط با همسر بايد سه نكته را مد نظر قرار داد:
۱ـ شناخت دنياي زنان و تفاوت آنها با مردان. يعني بايد بدانيم كه دنياي فكري و هنجاري دروني، خواسته ها و نيازهاي زنان تا حدود زيادي متفاوت با مردان است و اين اشتباه است كه مرد مايل است كه همسرش، مثل او فكر كند و عكس العمل نشان دهد. به تعبيري «عشق فقط در شرايطي رشد مي كند كه زن ها و مردها تفاوت هاي يكديگر را بشناسند و به آنها احترام بگذارند.»(۱)
۲ـ شناخت روحيات، حساسيت ها و سلايق همسر (جداي از ساير زنان)
۳ـ شناخت موقعيت هاي محيط، و فضايي كه در آن، اين ارتباط شكل مي گيرد.
ارتباط كلامي كه از مهم ترين سبك ارتباط مي باشد نيز به نوبه خود حائز اهميت بوده و نسبت به افراد و موقعيت هاي مختلف شيوه هاي متفاوتي را مي طلبد. بر اين اساس در ارتباط كلامي با همسر خود:
۱ـ بدون ابهام و صريح عمل كنيد. مرد بايد صريح و بدون پرده به همسرش بگويد: «دوستت دارم.» اينكه رسول مكرم اسلام مي فرمايد: اين حرف مرد كه به همسرش بگويد «دوستت دارم» هيچ وقت از قلب او «همسرش» خارج نمي شود(۲)، نشان مي دهد كه چقدر گفتن و ابراز اين جملات مؤثر است.
۲ـ از ابراز محبت و بكار گيري و كلمات عاطفي نبايد دريغ كرد. بسياري از مردان هستند كه همسر خود را دوست دارند، ولي از بروز و ظهور اين علاقه غالباً به دلايل نادرست طفره رفته و اين محبت را كتمان مي كنند. در حالي كه امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: «هرگاه يكي را دوست داشتي او را از آن آگاه كن.»(۳)
در ميان كلمات و جملات (خصوصاً عاطفي) از ادبيات مورد علاقه همسر خود استفاده كنيد. لذا از بكار بردن جملات در چار چوب رسمي و كتابي جداً بايد پرهيز كرد. بلكه بطور خودماني و راحت در قالب شعر، داستان، لطيفه و شوخي مي توان تبادل كلام كرد.
۴ـ در ارتباط كلامي با همسر خود سعي كنيد به بهترين و زيباترين نام يا صفتي كه او دوست دارد او را مخاطب سازيد. مثلاً عزيزم، خانم جان، زهرا خانم و …. .
۵ـ ارتباط كلامي خود را قرين و همراه با رفتار غير كلامي ديگري چون هديه دادن، نوازش كردن و …. كنيد.
۶ـ بطور جدّ، موقعيت ها و فضايي را كه در آن قرار داريد، مد نظر قرار دهيد. همسر شما در يك مجلس مهماني در حضور فاميل و … توقع بكار بردن جملاتي را دارد كه حافظ شخصيت او باشد و سبك بيان و جملات بكار گرفته شده براي او بسيار مهم است.
۷ـ همسر شما شريك زندگي شما نيز هست پس تنها در مورد مسائل عاطفي و شخصي درون خانواده با او صحبت نكنيد، بلكه او را در جريان كارهاي خود و ساير موارد نيز قرار دهيد.
۸ـ سلام، سپاسگزاري و تشكر از بهترين جملاتي است كه همسر شما از شما توقع دارد. از در كه وارد مي شويد، از زحمات او تشكر كنيد. با جملاتي چون «همسر عزيزم متشكرم. خسته نباشيد. دست شما درد نكند و ….» از او قدرداني كلامي كنيد.(۴)
۹ـ معمولاً انسان ها بيان آمرانه و تحكم آميز را دوست ندارند. شما نيز در برابر همسر خود كه دنيايي از عاطفه است، با زبان نرم بهتر نتيجه مي گيريد تا با دستور و الزام و …. .
۱۰ـ اگر از احساسات خود صحبت مي كنيد، سعي كنيد سخنتان بوي صداقت بدهد.(۵) يعني وقتي به همسر خود مي گوئيد دوستت دارم، از ته دل و با تمام احساس بگوييد. چرا كه «آن چه كز دل بر آيد لا جرم بردل نشيند».
۱۱ـ مردها اغلب به اشتباه گمان مي كنند كه وقتي يكبار نياز عاطفي همسرشان را بر آورده مي سازند او براي هميشه اطمينان خاطر پيدا مي كند در حالي كه اين طور نيست. و زن پيوسته به اطمينان خاطر مجدد نياز دارد. پس به طور مكرر و در فواصل زماني مناسب، به همسرتان ابراز علاقه نماييد (در قالب كلمات و جملات عاطفي). (۶)
۱۲ـ سعي كنيد در عمل نيز به آن چه گفته ايد، پايبند باشيد.(۷) چرا كه: «دو صد گفته را چون نيم كردار نيست».

منابع:۱ـ حر عاملي، وسائل الشيعه، ج۲۰، قم: مؤسسه آل البيت، چاپ دوم، ۱۴۱۴هـ ق.
۲ـ كليني، اصول كافي، ج۲، دار الكتب الاسلاميه، تحقيق علي اكبر غفاري، چاپ چهارم، ۱۳۶۵هـ ، بي جا.
۳ـ طوسي، مكارم الاخلاق، منشورات الشريف الرضي، چاپ ششم، ۱۹۷۲ ميلادي، بي جا.
۴ـ ديل كارنگي، آيين سخنوري، ترجمه صهبا يقين، تهران: انتشارات كتاب درماني، ۱۳۸۴٫
۵ـ جان گري، مردان مريخي، زنان ونوسي، ترجمه ندا شادنظر، تهران: انتشارات عقيل، ۱۳۸۳٫
۶ـ دانيل ب ـ وايل، با شريك زندگي خود چگونه رفتار كنيم؟، ترجمه فريبا ارشد، تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۷۶٫
۷ـ اميني ابراهيم، همسرداري، قم: انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، چاپ هفدهم، ۱۳۷۸٫

 

پاورقی:

  1. جان گری، مردان مریخی، زنان ونوسی.
    ۲٫ وسائل الشیعه، حر عاملی، ج۲۰، ص ۲۳٫
    ۳٫ کلینی، اصول کافی، ج۲، ص ۶۴۴٫
    ۴٫ امام سجاد ـ علیه السلام ـ حق کسی که به تو نیکی کرده این است که سپاسگزار او باشی و کار نیک او را یاد کنی. مکارم الاخلاق، ص ۴۲۳٫
    ۵٫ آیین سخنوری، دیل کارنگی.
    ۶٫ جان گری، همان.
    ۷٫ دانیل ب وایل، با شریک زندگی خود چگونه رفتار کنیم؟

 

 

اصولا زنان دوست دارند شوهرشان از نظر ظاهري چگونه باشد؟ چه رفتاري داشته باشد و يا چگونه لباسي بپوشد؟ بعضاَ روان شناسي تربيتي نظريات متنقاضي در اين مورد ابراز نموده اند، لطفا راهنمايي فرمائيد.

اصولا زنان دوست دارند شوهرشان از نظر ظاهري چگونه باشد؟ چه رفتاري داشته باشد و يا چگونه لباسي بپوشد؟ بعضاَ روان شناسي تربيتي نظريات متنقاضي در اين مورد ابراز نموده اند، لطفا راهنمايي فرمائيد.

پاسخ:

«رومن لامن»، نويسنده فرانسوي مي گويد:
«زنان وقتي عاشق مي شوند، همه قلب و وجود خودشان را به مرد محبوب خود مي سپارند. به گونه اي كه تمام زيبايي ها و لذات ديگر در رابطه با او معنا مي يابند. اما مردان وقتي عاشق مي شوند، تنها قسمتي از قلب خود را در اختيار زن محبوب خود مي گذارند و بقيه را براي موفقيت ها و كسب قدرت خود نگه مي دارند، ما [زنان] به همين مقدار، هر چند كوچك، نيز اگر زلال و اطمينان بخش باشد، قانعيم».(۱)
زنان داري سه نياز اساسي هستند كه براي بسياري از مردان ناپيدا و غير مشهود است، ولي توجه به آن ها براي زنان بسيار حائز اهميت مي باشد:
الف) نياز به احساس امنيت
ب) نياز به ارتباط و مرتبط بودن
ج) نيازمند به با ارزش بودن(۲)
آن ها در زندگي خود به دنبال رفع و ارضاي اين نيازها هستند و لذا در حركات و رفتار مرد آن چيزي را جستجو مي كنند كه تأمين كننده اين نيازها و خواسته ها باشد. مرد بايد سعي كند به گونه اي عمل كند كه اطمينان و آرامشي را كه زن در پي آن است در كنار شوهر خود بدست آورد. حركات و رفتار ظاهري مثل صحبت كردن، لباس پوشيدن، معاشرت كردن و… همه ي اين ها ، تأثير بسيار زيادي در رفع اين نيازها داشته و بايد بطور جدّ مورد نظر قرار گيرد.
حسن بن حزم(۳) روزي امام رضا ـ عليه السلام ـ را ديد كه خضاب كرده، پرسيد: خضاب كرده اي؟ حضرت فرمودند: «آري، مرتب و مهيا بودن مرد، باعث عفت زنان است به واسطه مرتب و مهيا نبودن مردان است كه زنان عفت خود را از دست مي دهند.» سپس فرمود: «دوست داري او را نامرتب ببيني؟» گفتم: خير. حضرت فرمود: «او هم عيناً مثل توست.»
حضرت در اين حديث مي فرمايد همان طور كه شما دوست داريد همسرتان مرتب و آراسته باشد، او هم متقابلاً دوست دارد كه شوهري آراسته و مرتب داشته باشد و از طرفي اين آراستگي و زيبايي مرد است كه باعث مي شود زنان عفيف و پاكدامن بوده و آرامش رواني خود را حفظ كرده و همراهي مؤثر در زندگي مرد باشد.
علاوه بر اين كه رفتار ظاهري مرد بايد در جهت ارضاي نيازهاي احساسي همسر خود باشد، توجه به اين نكته ضروري است كه نبايد از سلائق و احساسات شخصي همسر خود (كه مختص به خود او است) غافل بود، چرا كه ممكن است او بر اساس علاقه و سليقه خاصي نسبت به پوشش يا لباس خاصي تمايل داشته باشد. علاوه بر اين هر فرد چون غير از محيط خانواده و زندگي شخصي خود، ارتباطات گسترده و فراواني با ساير افراد اجتماع نيز دارد، بايد رفتار ظاهري و پوشش و لحن گفتار مناسب و مطلوبي داشته باشد تا بتواند تعامل مطلوبي با سايرين داشته باشد. پيغمبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وقتي مردي را ديد كه ژوليده مو، كثيف و نامرتب است فرمود:«استفاده از نعمت هاي خدا جزء دين است.»(۴)
زيبايي و آراستگي در محيط خانواده و ارتباطات زناشويي نيز جزء دين است و كوتاهي و كم توجهي نسبت به اين مسائل و نيازها عواقب ناخوشايندي را مي تواند در پي داشته باشد. براي نمونه از ميان ۵۱۸۶ زني كه طلاق گرفته بودند، ۱۰۲۳ زن علت جدايي خود را خستگي از زندگي و بي توجهي شوهر به مسائل عاطفي دانسته اند.(۵)

 

پاورقی:

  1. ماهنامه روان شناسی جامعه، ص ۲۴ (با اندکی تصرف)
    ۲٫ باربارا، دی انجلس، رازهایی درباره زنان.
    ۳٫ میزان الحکمه، ج۲٫
    ۴٫ میزان الحکمه، ج۴٫
    ۵٫ امینی، آیین همسرداری.
آيا در ازدواج دوست داشتن يكديگر مي تواند تنها عامل براي تفاهم و غيره باشد؟

آيا در ازدواج دوست داشتن يكديگر مي تواند تنها عامل براي تفاهم و غيره باشد؟

پاسخ:

الف: ممکن است منظورتان اين باشد که: آيا در انتخاب همسر، صرف دوست داشتن يک‌ديگر مي‌تواند براي سعادت و تفاهم آنان کافي باشد؟ پاسخ اين است که: آن چه در انتخاب همسر بايد ملاک تشخيص قرار گيرد، عقل است.

در امر ازدواج نبايد قبل از انتخاب، عاشق و دلباخته‏ى كسى شد  البته علاقه در حدّى كه انگيزه‏اى شود براى انتخاب اشكالى ندارد بلكه لازم است اما اگر اين علاقه تبديل به عشق شد مشكلات زيادى را دارد از جمله اينكه عشق‏هاى اينچنين كه جنبه‏ى احساسى دارد عليرغم اينكه پايدار نيست اما موجب مى‏شود كه دختر وپسر به خوبى نتوانند يكديگر را ارزيابى كنند و جنبه‏هاى مثبت و منفى طرف مقابل را شناسايى نمايند . چنين عشق‏هايى مى‏تواند بطور كلى قدرت انتخاب را از انسان سلب كند بنابراين علاقه‏هاى اوليه را بايد مهار كرد اگر بعد از تحقيقات لازم انسان به اين نتيجه رسيد كه مورد مناسب است آنگاه علاقه‏ها را تقويت كرد ولى اگر مورد مناسب نيست يعنى كفو نيست، فقط ظاهر او چشم انسان را گرفته اما ساير شرايط را ندارد طبيعى است كه در اين صورت بايد آن علاقه‏هاى خام اوليه را نيز از صفحه‏ى دل زدود زيرا دليلى ندارد به فردى كه همسر آينده ما نيست عشق بورزيم و علاقه‏ى او را در دل خود جاى دهيم.بنابراين، براى تصميم گيرى در مورد ازدواج با فرد خاص، ابتدا جز بر عقل تكيه كردن خطا است. اول بايد تعقّل نمود و فارغ از دوستى و محبت، مشورت و تحقيق كرد و با توجه به ملاک‌هاي انتخاب همسر، فرد مورد نظر را برگزيد. سپس خالصانه‏ترين عشق و ناب‏ترين دوستى‏ها را بدون منت به شخص برگزيده (همسر خود) تقديم كرد. بسيار اشتباه است که انسان قبل از در نظر گرفتن ملاک‌ها و معيارهاي انتخاب همسر، فردي را بر اساس علاقه صرف، که برخاسته از غريزه جنسي است بپسندد و تصميم به ازدواج با او بگيرد. انتخاب همسر به اين صورت، به هيچ وجه نمي‌تواند تضمين کننده تفاهم و خوشبختي آنان باشد. انتخاب همسر صرفا بايد با ميزان قرار دادن عقل، و توجه به ملاک‌هايي باشد که در انتخاب همسر بايد مورد توجه قرار گيرد.

ب: و ممکن است منظورتان اين باشد که: آيا صرف محبت زن و شوهر به يک‌ديگر، براي سعادت و خوشبختي آنان کافي است؟ پاسخ اين سوال نيز  اين است که: درست است که علاقه زن و شوهر به يک‌ديگر، نقش مهمي در تفاهم و سعادت خانواده دارد، اما تنها عامل نيست، گذشته از اين که اين علاقه نيز به خودي خود به دست نمي‌آيد و بي‌دليل افزايش نمي‌يابد. علاوه بر علاقه، لازم است زن و شوهر، به وظايف خود در قبال يک‌ديگر عمل کنند و اخلاق اسلامي را در برخورد با يک‌ديگر، رعايت نمايند. (البته سخن در اين باره بسيار است و شناخت وظايف و نيز آگاهي از اخلاق اسلامي، نيازمند مطالعه کتاب‌هاي متعددي است که در اين باره نگاشته شده است). رعايت اين امور، مي‌تواند علاقه زن و شوهر را به هم افزايش دهد و تفاهم و سعادت خانواده را نيز تضمين نمايد.

 

براي ايجاد ارتباط صميمي با همسرم چه كنم؟

براي ايجاد ارتباط صميمي با همسرم چه كنم؟

پاسخ:

همانطور که مي دانيد پديدار شدن صميميت و محبت ، معلول يك ‏سرى عوامل است كه برخى از آنها در دست همسر و برخى در اختيار زوج  وي مي باشد.

گفتني است اسلام به منظور ايجاد علاقه و صميميت بيشتر ميان دو همسر به همتايى و كفو بودن آنها سفارش كرده است. در واقع مى‏توان گفت مرد و زن اگر از نظر شرايط اعتقادى و اقتصادى نزديك به هم باشند و براساس صداقت و حسن اعتماد به همديگر زندگى خود را آغاز كنند و در طول زندگى روزمره به آن توجه كافى داشته باشند و آن را رعايت نمايند، خداوند علاقه و محبت و الفت را بين اين دو همسر قرار خواهد داد. پس از انعقاد پيمان ازدواج نيز براى استحكام خانواده و استمرار آن الفت و علاقه، بايد هر يك از مرد و زن به روابط ميان خود توجه كافى مبذول كنند.

در ادامه به مهم ترين راهکارهاي پيشنهادي براي صميميت بين زوجين اشاره خواهيم داشت؛

راهکارها

۱- توجه هريک از زن ومرد به نقاط قوت و مثبت همسر خود نقش سازنده ايي در ايجاد صميمت دارد .

۲- تعريف وتمجيد نکردن زوجين از مردان وزنان ديگر نزد همسرخود.

۳- براى انجام درخواست‏هاى خود با همسرتان با خشونت و آمرانه برخورد نكنيد.

۴- كارهاى همسر خود را هر چند كوچك است، تحسين كنيد.

۵- هر كدام از مرد و زن خود را براى همسرش بيارايد و به خصوص زن بهترين و تميزترين لباس خود را در مقابل همسر خود بپوشد.

۶- خشونت همسرتان را با خشونت پاسخ ندهيد . خشونت را با سكوت پاسخ گوييد و در موقعيتى مناسب درباره مساله مورد نظر به بحث و گفت و گو بپردازيد .

۷- در حق همديگر دعا كنيد و از خداوند بخواهيد كه در كارها موفقتان بدارد.

۸- با مشكلات زندگى به طور منطقى برخورد كردن و كمتر دچار احساسات شويد.

۹- در تمام مدت زندگى به هم ابراز علاقه و عشق كردن و در مناسبتها براى هم هديه (هر چند ارزان قيمت) تهيه كردن.

۱۰- هر يك از زوجين ديگرى را نزديك‏ترين و محرم‏ترين فرد بداند و او را نيمه تن، حامى و پشتيبان خود تلقى كند .

۱۱- براى رسيدن به امنيت روانى وعاطفى در روابط زناشويى داشتن صداقت، پذيرش، سعه صدر، انصاف و اعتماد متقابل را اصل اول قرار دهيد .

۱۲- در صورت به وجود آمدن هر گونه سوء تفاهم و سوء برداشت، در نخستين فرصت ممكن به

حل و فصل آن بپردازيد تا به فرآيندى مخرب و پيشرونده تبديل نشود .

۱۳- به هر طريق ممكن رفتارهاى مطلوب همسرتان را مورد توجه و تاييد قرار دهيد; به گونه‏اى كه همسرتان بفهمد برايش ارزش قائل هستيد .

۱۴- تشويق و تاييد و بيان نكات مثبت ‏به طور آشكار يا در جمع باشد و تذكر نكات منفى و انتقاد به طور محرمانه و در تنهايى صورت گيرد .

۱۵- اگر رفتار خاصى براى شما مبهم است، ساده‏ترين راه اين است كه از همسرتان هدف و علت آن رفتار را سوال کنيد و با روش مسالمت‏آميز، صميمانه و خوش بينانه موضوع را روشن كنيد .

۱۶- نقاط قوت همسر خود را به جاى هر گونه پيش‏داورى يا مشاهده اشكالات و نقاط ضعف ببينيد.

۱۷- هميشه، در رويارويى با مسائل و مشكلات خانوادگى، خود را در وضعيت طرف مقابل قرار دهيد و با قبول مسؤوليت‏خود و شناخت انتظارات متقابل به حل و فصل اختلافات روى آوريد.

۱۸- در روز يا در هفته، زمان مشخصى را براى گفت و گو درباره مسائل و مشكلات و به اصطلاح درد دل كردن با همسرتان اختصاص دهيد .

۱۹- از داشتن نگرش‏هاى آرمان گرايانه و شاعرانه در مساله ازدواج و روابط زناشويى و نيز انتظارات غير واقع بينانه اجتناب كنيد .

 

۲۰- هر يك از زوجين بايد بكوشد با روان‏شناسى همسرش آشنا شود تا بداند زن يا مرد به چه امورى بها مى‏دهد و نظام ارزشى‏اش چگونه است.

۲۱- خطاى يكديگر را در حضور ديگران، فرزند، آشنايان، والدين يكديگر و . . . بازگو نكنيد.

۲۲- از نسبت دادن القاب و زدن برچسب‏هاى ناگوار و نامطلوب مانند بدقول، زرنگ، شلخته، كله‏شق، يك دنده، لجباز و خودخواه به يكديگر پرهيزكنيد.

۲۳- در اين رابطه مطالعه كتابهاي زير نيز مفيد خواهد بود:

الف- آئين همسرداري: دوروتي كارنگي، ترجمه مهستي شهلايي.

ب- همسرداري: ابراهيم اميني (كتاب اسلامي و متناسب با فرهنگ ما.

ج- تسخير قلب؛ خانم ها چگونه بايد به قلب همسر خود راه يابند؟، تأليف رابرت، ترجمه كيهان نيا.

د- زن، مرد، ارتباط: تأليف گري، ترجمه مهدي قراچه داغي.

ه- رازهايي در مورد مردان (آن چه مي بايست هر زني بداند، سرد كننده هاي جنسي چيستند): دكتر باربارادي آنجلس، ترجمه هادي ابراهيمي.

و- رازهايي درباره زنان كه هر مردي بايد آن را بداند: دكتر باربارادي آنجلس، ترجمه هادي ابراهيمي.

ز- زندگي شيرين: تأليف محمود اكبري.

ح- رازهاي مردان، آنچه هر زني بايد بداند: تأليف دكتر هرب گلدبرگ، ترجمه عباس چيني و پروانه نفت چي.

ط- كلبه عشق: آنچه عروس و داماد بايد بدانند، مهدي دانشمند.

ي-  نظام حيات خانواده در اسلام: تأليف دكتر علي قائمي.ش

 

چگونه مي توان بين زوجين يه رابطه اي پر از تعامل و از خودگذشتگي ايجاد كرد؟

چگونه مي توان بين زوجين يه رابطه اي پر از تعامل و از خودگذشتگي ايجاد كرد؟

پاسخ:

شمار فراواني از خانواده هايي که به مراکز مشاوره و کلينيک هاي خانواده درماني مراجعه مي نمايند،اظهار مي دارند که ((ما تفاهم نداريم و مي خواهيم بدانيم که چگونه بايد به تفاهم برسيم )).

تفاهم يعني :سخن يا مطلب و مقصود يکديگر را نيک فهميدن و خوب درک کردن .(۱)

مهارتهای ارتباطي سالم و موفق ميان زن و شوهر با رعايت حقوق همسران امكان پذير مي شود. در اين زمينه ابتدا به وظايف متقابل زن و شوهر يعني وظايفي که بر عهده هر دو نفر است مي پردازيم بعد به وظايف اختصاصي هر يک اشاره مي کنيم.

همانگونه که مى‏دانيد اسلام براى زن و شوهر، حقوق واجب و مستحبى قرار داده كه لازم است رعايت كنند و مراقب باشند كه اين دستورات حيات‏بخش را زير پا نگذارند چرا كه اين حقوق، پايه‏هاي اساسى خانواده را تشكيل مى‏دهد و خير و سعادت، محبت، لذّت و آرامش و بقاى زندگى مشترك را تأمين مى‏كند. در ذيل به مهمترين وظايف متقابل زن و شوهر نسبت به هم اشاره مى‏شود:

۱- حفظ حريم و احترام و خوش رفتارى با هم.

۲- تأمين نياز جنسى و روحي و رواني يکديگر.

۳- اجتناب از سوء ظن‏هاى بى‏مورد.

۴- پرهيز از تندخوى، بدزباني، درشت گفتاري، ترشروى و سرسنگين نبودن در برابر يکديگر.

۵- اجتناب از تمجيد ديگران در مقابل يکديگر؛ يعني هيچگاه زن نبايد از مرد ديگر در مقابل شوهر تعريف كند و متقابلا مرد نيز نبايد از زن ديگري در مقابل همسرش تعريف و تمجيد كند.

۶- تحقير نكردن يکديگر و همين طور خويشان و بستگان همديگر.

۷- تندخويى و گاهى بداخلاقى همديگر را تحمل نمودن.

۸- هرگز به هم دروغ نگفتن و رعايت صداقت، امانت، فداكارى و گذشت.

۹- با تمام توان از ميهمانان يکديگر پذيرايى كردن و ابراز ناراحتى نكردن از اينكه ميهمانان متعلق به همسر هستند.

۱۰- به خويشاوندان هم خصوصا خويشاوند نزديك او احترام فوق العاده بگذاريد.

۱۱- عيوب يکديگر را پيش هيچ كس بازگو نكنيد و به رخ هم نكشيد.

۱۲- در حق همديگر دعا كنيد و از خداوند بخواهيد كه در كارها موفقتان بدارد.

۱۳- با مشكلات زندگى به طور منطقى برخورد كردن و كمتر دچار احساسات شدن.

۱۴- در تمام مدت زندگى به هم ابراز علاقه و عشق كردن و در مناسبتها براى هم هديه (هر چند ارزان قيمت) تهيه كردن.

با توجه به اين نكات و وظائف مذكور، بعضى از خصوصيات بارز يك مرد هم بدست مى‏آيد از جمله غيرت و مردانگى، صداقت، راستگوئى و امانت‏دارى، داشتن روحيه‏ى فداكارى، گذشت و ايثار، داشتن روحيه محبّت، همكارى و هميارى و…

اما وظايف اختصاصي زن در برابر شوهر عبارتند از:

۱- بدون اجازه شوهر در مال او تصرف نکردن.

۲- بدون اجازه و توافق شوهر از خانه بيرون نرود.

۳- توجه داشتن به مسائل محرم و نامحرم هم در نزد شوهر و هم در غياب او؛ سعي كند در سه مورد فوق اعتماد شوهرتان را جلب كند.

۴- خود را براى شوهر آرايش كردن.

۵- هنگامى كه همسر مى‏خواهد از خانه خارج شود او را تا دم در همراهى كند.

۶- هنگام ورود او به خانه سعى كند خود را از قبل آماده و مهيا نموده به استقبال او برود.

۷- هيچ‏گاه از مردان ديگر نزد او تعريف نكند.

۸- اگر مشكلى در خانه بوجود آمده در بدو ورود او مطرح نكند.

۹- سطح توقعات و انتظارات خود را با ميزان درآمد شوهر تنظيم كند و از او چيزي كه توان تهيه آن را ندارد نخواهد و دائما مردان ديگر را در اين زمينه به رخ او نكشد.

برخي از وظايف اختصاصي مرد در قبال همسرش عبارتند از:

در رابطه با رفتار مرد با خانم خود قرآن در (سوره نساء آيه ۱۹)مي فرمايد: ((و عاشروهن بالمعروف ; به نيكي با آنان معاشرت و زندگي كنيد)).

نيكي به همسر داراي شاخص هاي ثابت و متغير است شاخص هاي ثابت عبارت است از:

– تأمين مسكن و تهيه پوشاك و خوراك در حد شأن شخصي و خانوادگي همسر.

اما شاخص هاي متغير به تناسب شرايط زندگي طرفين متفاوت است و هر فردي در طول زندگي با همسر خود و با توجه به شرايط زندگي و روحيات طرف مقابل بهتر مي تواند موارد تعادل را شناسايي و اعمال كند, مثلا پيامبر بزرگوار اسلام مي فرمايند: خدمت و كمك مرد به زن در امور خانه , نشانه صداقت و علاقه اوست .

علاوه بر آنچه در مورد وظايف زوجين بيان شد، ۴۰ نکته زير را به عنوان راهکارهاي اوليه براي زوج هاي جوان برايتان ارسال مي کنيم و اميدواريم با عمل کردن به آن دستورالعمل ها محبت و عشق و علاقه متقابل بين شما ايجاد و گسترش پيدا کند و تنش هاي موجود يا احتمالي به حداقل كاهش پيدا كند.

۱ . با مطالعه كتب مربوط به انتخاب همسر، آيين همسردارى، چگونگى ايجاد ارتباط با ديگران و نيز شركت در جلسه‏هاى آموزش خانواده دانش و مهارت خود را در اين زمينه افزايش دهيد .

۲ . با همدلى، همفكرى، همكارى و مشورت با يكديگر درباره مسائل مختلف ميان اعضاى خانواده روابط سالم پديد آوريد .

۳ . هر يك از زوجين ديگرى را نزديك‏ترين و محرم‏ترين فرد بداند و او را نيمه تن، حامى و پشتيبان خود تلقى كند .

۴ . با يادگيرى مهارت‏هاى ارتباطى نظير فعالانه به حرف‏هاى يكديگر گوش كردن، احترام به نظرها و عقايد يكديگر و تشريك مساعى و مشورت كردن روابط خود را بهبود بخشيد .

۵ . بكوشيد، باايجاد كانونى گرم و صميمى، تمام اعضاى خانواده به ويژه زن و شوهر مسؤوليت رسيدن به تفاهم را پذيرا شوند .

تا كه از جانب معشوق نباشد كششى كوشش عاشق بيچاره به جايى نرسد

۶ . هنگام اختلاف نظر يا سوء تفاهم، به جاى سرزنش كردن يكديگر يا تفسير نادرست، به شناسايى مساله و يافتن راه حل آن بپردازيد و در صورت لزوم كمك و مشاوره افراد با تجربه و متخصص را جلب كنيد .

۷ . براى رسيدن به ا منيت روانى وعاطفى در روابط زناشويى داشتن صداقت، پذيرش، سعه صدر، انصاف و اعتماد متقابل را اصل اول قرار دهيد .

۸ . در صورت به وجود آمدن هر گونه سوء تفاهم و سوء برداشت، در نخستين فرصت ممكن به حل و فصل آن بپردازيد تا به فرآيندى مخرب و پيشرونده تبديل نشود .

۹ . به هر طريق ممكن رفتارهاى مطلوب همسرتان را مورد توجه و تاييد قرار دهيد; به گونه‏اى كه همسرتان بفهمد برايش ارزش قائل هستيد .

۱۰ . تشويق و تاييد و بيان نكات مثبت‏به طور آشكار يا در جمع باشد و تذكر نكات منفى و انتقاد به طور محرمانه و در تنهايى صورت گيرد .

۱۱ . براى خصوصيات و نيازمندى‏هاى يكديگر ارزش قائل شويد و در روابط كلامى، عاطفى، اقدام‏ها و تصميم‏گيرى‏ها به افكار و خواسته‏هاى همسرتان توجه كنيد .

۱۲ . اگر رفتار خاصى براى شما مبهم است، ساده‏ترين راه اين است كه از همسرتان هدف و علت آن رفتار را بپرسيد و با روش مسالمت‏آميز، صميمانه و خوش بينانه موضوع را روشن كنيد .

۱۳ . خشونت همسرتان را با خشونت پاسخ ندهيد . خشونت را با سكوت پاسخ گوييد و در موقعيتى مناسب درباره مساله مورد نظر به بحث و گفت و گو بپردازيد .

۱۴ . بكوشيد در سراسر زندگى، به خصوص در روابط بين خود و همسرتان، به جاى هر گونه پيش‏داورى يا مشاهده اشكالات و ضعف‏ها نقاط مثبت و قوت را ببينيد; به عبارت ديگر، به جاى توجه به نيمه خالى ليوان به نيمه پر آن توجه كنيد .

۱۵ . سعى كنيد در برنامه ريزى براى فعاليت‏هاى اجتماعى، اوقات فراغت، ديد و بازديدهاى خانوادگى و نظاير آن به مشورت كردن با يكديگر بپردازيد و از يك جانبه نگرى بپرهيزيد .

۱۶ . در هر فرصتى كه پيش مى‏آيد، با همسر و اعضاى خانواده‏تان ارتباط كلامى و عاطفى برقرار كنيد . شايان ذكر است زن‏ها از صحبت كردن با همسرشان بيش‏تر لذت مى‏برند . بنابراين، مردان بايد فعالانه به سخنان همسرانشان گوش كنند و واكنش مناسب نشان دهند .

۱۷ . اگر هر يك از زوجين در شرايط خاصى نمى‏تواند به سخنان همسرش گوش كند، بايد صادقانه و صميمانه اين موضوع را به وى انتقال دهد، و تقاضا كند صحبت كردن درباره آن موضوع را به فرصتى ديگر واگذارد .

۱۸ . هر از چند گاهى زوجين در فضايى محرمانه، محبت‏آميز و صميمانه به ارزيابى رفتار و روابط يكديگر بپردازند و از يكديگر بپرسند، چه بايد كرد تا روابطمان بهتر و بانشاطتر شود؟

۱۹ . هميشه، در رويارويى با مسائل و مشكلات خانوادگى، خود را در وضعيت طرف مقابل قرار دهيد و با قبول مسؤوليت‏خود و شناخت انتظارات متقابل به حل و فصل اختلافات روى آوريد .

۲۰ . در روز يا در هفته زمان مشخصى را براى گفت و گو درباره مسائل و مشكلات و به اصطلاح درد دل كردن با همسرتان اختصاص دهيد .

۲۱ . از داشتن نگرش‏هاى آرمان گرايانه و شاعرانه در مساله ازدواج و روابط زناشويى و نيز انتظارات غير واقع بينانه اجتناب كنيد .

۲۲ . ارتباط زوجين بايد از هر گونه سوء ظن و حدس نادرست وغير واقع بينانه دور باشد . اگر موضوع و مساله‏اى ذهن يكى از زوجين را به خود مشغول كرده است، بايد آن را به صراحت و صادقانه مطرح كند و درستى و نادرستى اش را با همسرش مورد بررسى قرار دهد .

۲۳ . هر يك از زوجين بايد زمينه‏هاى بروز سوء تفاهم‏ها و سوء ظن‏ها را از بين ببرد و از رفتارهايى كه موجب بروز سوء تفاهم و سوء ظن مى‏شود، خوددارى كند .

۲۴ . هر يك از زوجين بايد بكوشد با روان‏شناسى همسرش آشنا شود تا بداند زن يا مرد به چه امورى بها مى‏دهد و نظام ارزشى‏اش چگونه است; براى مثال معمولا زن به وابسته بودن، كسب امنيت عاطفى و مورد حمايت واقع شدن اهميت مى‏دهد و مردان مى‏خواهند مستقل و خود مختار باشند و آزادى عمل را داراى ارزش مى‏دانند .

۲۵ . زن و شوهر از مسخره كردن يكديگر و گفتن سخنان طعنه‏آميز و دو پهلو جدا پرهيز كنند .

۲۶ . از رفتارهايى نظير متلك، تحقير، سرزنش و به رخ كشيدن يكديگر كه موجب افزايش مقاومت‏هاى روانى در طرف مقابل است، جدا بايد پرهيز شود .

۲۷ . در سراسر زندگى، از جمله در زندگى خانوادگى، بكوشيد به نقاط مثبت، موهبت و نعمت هايى كه در اختيار داريد بينديشيد نه به امورى كه در اختيار نداريد .

۲۸ . از خطاهاى يكديگر سريعا بگذريد و خطاهاى همديگر را تحمل كنيد .

۲۹ . بايادآورى برخى ايام مانند روز تولد، سالگرد ازدواج و نظاير آن و دادن هديه‏هايى هر چند كوچك (مثل يك شاخه گل) به طور نمادين يا سمبليك عشق و علاقه خود را به همسرتان اعلام كنيد .

۳۰ . خود را در برابر همسرتان آراسته و پاكيزه و جالب توجه نگه داريد از پريشانى و وضع نامرتب بپرهيزيد .

۳۱ . در انتخاب دوست و برقرارى روابط دوستانه و معاشرت‏هاى خانوادگى با زوج‏هاى ديگر دقت كنيد و اين امور را با توافق يكديگر انجام دهيد .

۳۲ . از هر گونه رفتارى كه به مرد سالارى يا زن سالارى مى‏انجامد، پرهيز كنيد .

۳۳ . خطاى يكديگر را در حضور ديگران، فرزندان، آشنايان، والدين يكديگر و . . . بازگو نكنيد .

۳۴ . هرگز همسرتان را با زن يا مرد ديگر مقايسه نكنيد .

۳۵ . از رفتارهاى مطلوب همسرتان تشكر كرده، او را تشويق كنيد و انگيزه تكرار آن رفتار را بيش‏تر سازيد .

۳۶ . از تصميم‏هاى نادرست و غير منطقى و كلى‏گويى‏هاى منفى و شكل‏گيرى افكار منفى درباره همسرتان شديدا پرهيز كنيد .

۳۷ . حتى‏المقدور به قول‏هايى كه به همسرتان داده‏ايد عمل كنيد تا به سلب اعتماد و احساس فريب خوردگى نينجامد .

۳۸ . از نسبت دادَن القاب و زدن برچسب‏هاى ناگوار و نامطلوب مانند بدقول، زرنگ، شلخته، كله‏شق، يك دنده، لجباز و خودخواه به يكديگر پرهيز كنيد .

۳۹ . در مواردى كه غمگينى و افسردگى و يا عصبانيت زن يا شوهر شدت مى‏يابد و احتمال اختلال در كار سيستم عصبى يا غدد درون‏ريز به ويژه غده تيروئيد وجود دارد، در نخستين فرصت‏به پزشك متخصص مراجعه كنيد تا از عادى بودن ترشح غدد از جمله غده تيروئيد مطمئن شويد .

۴۰ . براى داشتن يك زندگى با نشاط و موفق خوب بينديشيد، وقت‏بگذاريد، احساس مسؤوليت كنيد، موانع ارتباط سالم را از ميان برداريد و به عوامل ايجاد كننده روابط سالم توجه كنيد .

نکته پاياني

ازجمله مسايلي که باعث ايجاد دوستي با ديگران مثل دوستي دوجنس مخالف براي تشکيل زندگي مشترک مي گردد، مشابت درنگرش مي باشد.

تحقيقات روانشناسي اجتماعي نشانگر آن است که تداوم رابطه دوستانه اغلب بر اساس دريافت مشابهت در نگرش هاست .(۲) زيرا نگرش هاي متشابه بوسيله بر انگيختن عواطف مثبت بر جاذبه افراد  که عامل بسيار مهمي در ادامه زندگي مشترک مي باشد،اثر گذار است .

.مشابهت در افکار ،باورها و نگرش ها به جهت بر انگيختن عواطف مثبت يا احساس تأييد و بالا رفتن عزت نفس موجب جاذبه و دوستي مي شود .

پاورقي

۱-فرهنگ لغت ،عميد،واژه تفاهم.

۲-آذربايجاني،مسعود  و ديگران ،روانشناسي اجتماعي با نگرش به منابع اسلامي،پژوهشکده حوزه و دانشگاه

 

براي آگاهي بيشتر ر.ك :

– آيين همسرداري , ابراهيم اميني , انتشارات سازمان تبليغات اسلامي

– جوانان و انتخاب همسر, علي اكبر مظاهري , انتشارات پارسايان

– اخلاق در خانواده، نوشته حسين مظاهري

– بهشت خانواده، مصطفوي

-همسران برتر ،غلام علي افروز

 

در جاهاي مختلف خوانده و شنيده ام که هديه دادن کار خوبي است. آيا اين يک توصيه اجتماعي است و يا يک دستور اخلاقي و آيا در روايات معصومين (عليهم السلام) به آن اشاره شده است يا خير

در جاهاي مختلف خوانده و شنيده ام که هديه دادن کار خوبي است. آيا اين يک توصيه اجتماعي است و يا يک دستور اخلاقي و آيا در روايات معصومين (عليهم السلام) به آن اشاره شده است يا خير .

پاسخ:

تقديم هديه به يکديگر علاوه بر اينکه اجر معنوي و پاداش اخروي۱ در پي دارد، باعث جلب محبت، دوستي و علاقه مندي بيشتر ميان همسران مي گردد. امام علي(عليه السلام) دربارة آثار هديه مي فرمايند: هديه دادن باعث جلب دوستي و محبت بين افراد مي شود. ۲ امام صادق(عليه السلام) نيز فرمودند: به يکديگر هديه دهيد تا ميان شما محبت برقرار شود؛ همانا هديه دادن کينه ها را از دل مي برد. ۳ زن و شوهر وقتي در مناسبت هاي مختلف همانند تولد، سالگرد ازدواج، روز زن و مادر، روز پدر و در بازگشت از مسافرت، هديه اي به يکديگر تقديم مي کنند، در واقع علاقه قلبي و دروني خود را ظاهر کرده و اين کار آثار رواني و عاطفي و تربيتي ويژه اي در پي خواهد داشت. اين عمل باعث به وجود آمدن اين تصور مي شود که همسرم هنوز به من علاقة کافي را دارد و به فکر من هست و به روزهاي مهم توجه دارد. در روايتي که از محضر نوراني امام صادق(عليه السلام) رسيده مي خوانيم: هر گاه يکي از شما مسافرتي مي رود و از سفر برمي گردد، بايد براي خانواده اش آنچه ممکن است (ولو سنگي باشد) هديه بياورد. ۴ اين حديث شريف بيانگر اين مطلب است که نفس توجه به خانواده ولو اينکه با هديه اي ناچيز باشد، در تعاملات اعضاي خانواده و در روابط عاطفي آنان تأثيرگذار است و آثار خوبي بر روحيه افراد مي گذارد. شايد ملاحظه کرده باشيد وقتي پدري از مسافرت برمي گردد، چشم بچه ها و همسر به ساک و کيف پدر است تا ببينند آيا چيزي خريده يا نه؟

 

پي نوشت ها

  1. قال رسول الله(صلي الله عليه و آله): مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فاشْتري تحفَةً فَحَمَلَها إلي عِيالِهِ کانَ کحامِلِ صَدَقَةٍ إلي قَوْمِ مَحاويج؛ پيامبر گرامي اسلام حضرت محمد(صلي الله عليه و آله) فرمودند: کسي که به بازار رود و تحفه‌اي بخرد و آن را براي خانواده‌اش ببرد، مانند کسي است که صدقه‌اي را براي نيازمندان ببرد (الحر العاملي، وسايل الشيعه، ج ۲۱، ص ۵۱۴).
  2. الهَدِيةُ تَجلِبُ المَحَبَّة (حسين نوري طبرسي، مستدرک الوسايل، ج ۱۳، ص ۲۰۷).
  3. تَهادَوا تَحابُّو فَإنَّ الهَديةَ تَذْهَبُ بِالضَّغائِن (مجلسي، بحار‌الانوار،‌ ج ۷۲، ص ۴۴).

قابل توجهي دارد و يا صرفا يک اظهار محبت صوري است؟

 

لطفا به نمونه هايي از آثار و فوايد التزام همسر (زن) به وظايف ضروري واخلاقي در رابطه با شوهررا اشاره فرماييد. بيان کنيد که التزام خانم به وظايف شرعي و اخلاقي چه فوايدي در استحکام خانواده دارد.

لطفا به نمونه هايي از آثار و فوايد التزام همسر (زن) به وظايف ضروري واخلاقي در رابطه با شوهررا اشاره فرماييد. بيان کنيد که التزام خانم به وظايف شرعي و اخلاقي چه فوايدي در استحکام خانواده دارد.

پاسخ:

زن در رابطه با همسرش وظايفي بر عهده دارد که التزام به آنها آثار فراواني در زندگي دارد که به نمونه هايي اشاره مي گردد :

آثار تربيتي و روان شناختي تمکين

اطاعت و فرمانبرداري از شوهر علاوه بر اينکه باعث مي شود زن مالک مهريه و نفقه شود، باعث مي گردد تا زندگي زناشويي از استحکام کافي برخوردار شود و بر پايه توافق، همدلي، مسئوليت پذيري و ايفاي نقش هاي مربوطه، استوار گردد. خانمي که وظايف همسري را به نحو خوب انجام مي دهد و در مسائل جنسي و عاطفي، نيازهاي شوهر را برآورده مي سازد، در دل شوهر جاي گرفته و محبوب شوهر مي شود. چنانچه زني محبوب شوهر گردد، علاوه بر اينکه از پاداش معنوي به دليل انجام وظايف همسري برخوردار مي شود، مشمول محبت، تکريم و علاقه مندي شوهر شده و از امکانات مادي شوهر نيز بهره مند مي گردد. همسري که ملتزم به مسائل همسرداري در مسائل جنسي باشد و خود را به صورت آراسته و معطر و با عشوه و ناز به شوهر عرضه کند و زمينه کامجويي شوهر را آماده سازد، اين شوهر از نظر عاطفي و جنسي کاملاً ارضا خواهد شد و قهراً تمايلي به زنان بيگانه پيدا نخواهد کرد و در نتيجه دلبستة همسر خود بوده و او را عزيز و گرامي خواهد داشت.

همسري که نسبت به مردان نامحرم حساس باشد و حريم عفت و پاکدامني را رعايت کند، نگهبان اموال و ناموس شوهر باشد، بدون اذن شوهر از منزل خارج نشود، کاري که منافات با حقوق شوهر دارد (مثل روزه مستحبي) انجام ندهد، هيچ گونه ارتباط عاطفي غيراخلاقي با مردان نداشته باشد و حريم ادب و احترام شوهر را رعايت کند، هرگز مورد آزار و اذيت شوهر قرار نخواهد گرفت و اين چنين همسري معشوق و محبوب مرد خواهد بود و اين مرد از هيچ فداکاري و خدمتي دريغ نخواهد کرد. همة اين نتايجي که به دنبال التزام زن به وظايف ديني و اخلاقي و انساني اش، به وجود مي ايد در بالندگي، استحکام و شادابي خانواده تأثير دارد.

همچنين وقتي زن به نقش هاي خود به صورت درست ملتزم باشد، جايگاه افراد و سلسله مراتب در خانواده رعايت خواهد شد و فرزندان نيز ملتزم به حفظ حدود پدر و مادر خواهند گرديد و اين خانواده به طرف تعالي پيش خواهد رفت. علاوه بر اينها وقتي والدين در ايفاي نقش هاي خود موفق باشند و محيطي آرام و صميمي و دوستانه فراهم کنند و علاوه بر اينکه خودشان در آرامش و راحتي خواهند بود کودکان نيز در محيطي سالم و بدون استرس و درگيري بزرگ خواهند شد.

آلبرت بندورا که تأثير الگوها و سرمشق ها را در افراد بررسي کرده معتقد است والدين نقش تعيين کننده اي در ويژگي هاي شخصيتي کودک، سازگاري او، رشد عواطف و کسب مهارت هاي لازم او، خواهد داشت و کودکان از طريق الگوگيري خيلي از ويژگي ها را از والدين کسب مي کنند. ۱

زن و مردي که در پي تحصيل سعادت و خوشبختي تن به زندگي مشترک مي دهند و هر يک به نوبة خود هزاران مسئوليت را در اين راستا مي پذيرند، بايد بدانند که تحصيل سعادت و خوشبختي صرفاً با احقاق حقوق ميسر نيست، بلکه آنچه در زندگي زناشويي نقش اساسي را بازي مي کند ابراز محبت و تکريم يکديگر است، که اگر اين زيربنا و شالودة اصلي در زندگي وجود داشته باشد احقاق حقوق خود به خود ميسر بوده و نياز به مطالبة آن نخواهد بود.

قرآن کريم پيوند و ارتباط زناشويي را از آيات و نشانه هاي الهي و از شاهکارهاي خلقت معرفي مي کند.

و از نشانه هاي الهي اينکه براي شما از خودتان همسراني آفريد تا بدان ها آرامش يابيد، و در ميان شما مودت و رحمت قرار داد. ۲

آري هر يک از زن و مرد از نظر جهاز تناسلي دستگاهي دارند، که اين دستگاه به کار نمي افتد، مگر وقتي که با دستگاه طرف مقابل جمع شود و از مجموع آن دو مسئله توالد و تناسل صورت گيرد، پس هر يک از آن دو در حد خود و في نفسه ناقص، و محتاج به طرف ديگر است، و از مجموع آن دو، واحدي تام و تمام درست مي شود، و به خاطر همين نقص و احتياج است، که هر يک به سوي ديگري حرکت مي کند، و چون بدان رسيد آرامش و سکونت مي يابد، چون هر ناقصي مشتاق به کمال است، و هر محتاجي مايل به زوال حاجت و فقر خويش است، و اين حالت همان شبقي است که در هر يک از اين دو طرف به وديعت نهاده شده.

[وَجَعَلَ بَيْنَکمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً] کلمه مودت تقريباً به معناي محبتي است که اثرش هويدا شود، به خلاف خشوع که به معناي نوعي تأثر نفساني است، که از مشاهدة عظمت و کبريايي در دل پديد مي ايد. و اما رحمت، اين کلمه به معناي نوعي تأثير نفساني است که از مشاهدة محروميت محرومي که کمالي را ندارد، و يا احتياج به رفع نقيصة خود دارد، در دل پديد مي ايد، و صاحبدل را وادار مي کند به اينکه در مقام برآيد او را از محروميت نجات داده، نقيصه اش را رفع کند. ۳

فرق ميان [مودت] و [رحمت] ممکن است از جهات مختلفي باشد:

  1. [مودت] انگيزة ارتباط در آغاز کار است. اما در پايان که يکي از دو همسر ممکن است ضعيف و ناتوان گردد و قادر بر خدمتي نباشد [رحمت] جاي آن را مي گيرد.
  2. [مودت] در مورد بزرگ ترها است که مي توانند نسبت به هم خدمت کنند اما کودکان و فرزندان کوچک در سايه [رحمت] پرورش مي يابند.
  3. [مودت] غالباً جنبه متقابل دارد، اما رحمت يک جانبه و ايثارگرانه است، زيرا براي بقاي يک جامعه گاه خدمات متقابل لازم است که سرچشمه آن مودت است و گاه خدمات بلاعوض که نياز به ايثار و رحمت دارد. ۴

تا اينجا از مجموعة اين مباحث به اين نتيجه رسيديم که حُسن معاشرت در زندگي زناشويي همان چيزي است که مطابق با قانون خلقت و موافق طبع سالم هر زن و شوهر زوجين را تشکيل مي دهد آن همان چيزي است که قرآن کريم از آن به نام هاي [مودت و رحمت] ياد کرده است، و مي فرمايد: [وَ مِن آياتِهِ.. . ]. ۵

زن و شوهر با عقد ازدواج پيوندي بس عميق تر از مشروعيت کامجويي جنسي از يکديگر را امضا مي کنند، پيوندي که تا اعماق روح و جانشان نفوذ مي کند و آنان را به صورت روحي واحد در دو کالبد متفاوت در مي اورد.

… بنابراين عقد ازدواج صرفاً يک قرارداد براي قانوني کردن کامجويي جنسي نيست، بلکه قرارداد پيوند همه جانبه اي ميان دو همسر است که همه وجود آنها را به هم پيوند مي دهد، به زندگي آنها رنگ و آهنگ تازه مي بخشد و آنها را از تنهايي در مي اورد.

و اين حقيقت يعني ايجاد کانون آرامش براي دو همسر، صريح آيه قرآن است که مي فرمايد: [از نشانه هاي او اينکه از خود شما برايتان همسراني آفريد تا در کنار آنها آرام گيريد و ميان شما، دوستي و دلسوزي به وجود آورد]. ۶

زناشويي تجويز و قانوني ساختن عشقبازي نيست بلکه براي اين است که زن و مردي را به طور دائم به هم بپيوندد تا از فرزندانشان پرستاري کنند.

هر يک از زن و شوهر به منظور توفيق در انجام وظيفة حُسن معاشرت و رعايت حقوق همسر خويش بايد بکوشد روحيات همسر خويش را درک کند و آن گونه که شايسته و متناسب روحيه همسرش مي باشد او را مورد نوازش و تکريم قرار دهد.

همان طوري که [دل] و عواطف زودرنج و احساسات پرغليان زن همواره نيازمند [مهر و نوازش] شوهر و [تحسين] او از ظرافت ها و هنرنمايي هاي زن و نظافت هاي خانة زن است. و در اين باب سفارش اسلام را به مردان، در خصوص اظهار مهر، نسبت به زن، دانستيد، همچنين لازم است زنان به اين نکته توجه کنند که مرد، به مناسبت واجد بودن نيروي عقلاني و جسماني بيشتري نسبت به زن، غروري خاص در خود احساس مي کند که زن نيز به لحاظ تفوّق، او را [ملجاء] و تکيه گاه خود احساس مي نمايد، اين احساس خاص مرد را بايد زن به وسيلة [احترام و تکريم] و [بزرگ شمردن] شوهر تصديق و تأييد نمايد، و در حقيقت به جاي [نوازش و مهر و تحسين] که از شوهر مي گيرد، به او [تکريم] و [حرمت] پس دهد.

شايد سرّ اينکه بهترين جمله اي که يک مرد مي تواند به زني بگويد، اصطلاح [عزيزم تو را دوست دارم] و بهترين جمله اي که يک زن به مرد مورد علاقه اش مي گويد جمله [من به تو افتخار مي کنم] همين دريافت محبت از مرد و پس دادن تکريم به او باشد.

 

پي نوشت ها

. ۱ دوان شولتز، نظريه‌هاي شخصيت، ص۴۶۰٫

. ۲ [وَمِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيهَا وَجَعَلَ بَينَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً]؛ (سوره روم، آيه۲۲).

. ۳ ترجمه تفسير الميزان، ج۱۶، ص۲۶۴ ـ ۲۶۳؛ شَبِق يشُبَقُ شَبَقاً: اِشتَدّتُ شهوتُهُ الفاسِدَة. المنجد في اللغة، ص۳۷۲٫

. ۴ ناصر مکارم شيرازي، تفسير نمونه، ج۱۶، ص۳۹۲ ـ ۳۹۱٫

. ۵ مرتضي مطهري، نظام حقوق زن در اسلام، ص۲۱۲ ـ ۲۱۱٫

. ۶ [وَمِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيهَا وَجَعَلَ بَينَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً] سورة روم، آيه ۲۲٫

 

وظايف اخلاقي مرد در برابر همسرش چيست؟

وظايف اخلاقي مرد در برابر همسرش چيست؟

پاسخ:

آفرينش و ساختار وجودي و زيستي جنس زن براي كارهاي عاطفي و سبك و لطيف آفريده شده و كارهايي كه به توانايي بالاي جسمي نيازمند است، متناسب وجود مرد مي‏باشد. از اين رو، وظايفي كه اسلام براي هر يك از زن و مرد مقرر كرده، بر اساس هماهنگي و تناسب با ساختار وجودي آنهاست. در اينجا به برخي از وظايف مردان كه در ايجاد روابط دوستانه و صميمانه بسيار مؤثر و سازنده است، اشاره مي‏شود:& ; T}1. تأمين رفاه خانواده‏{T& ; شكي نيست؛ كه بر اساس آيات و روايات اسلامي، نظام مطلوب خانواده براساس مشورت و در نهايت با سرپرستي و مديريت اجرايي مرد سامان‏دهي مي‏شود.& ; خداوند مي‏فرمايد: A}[الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَي النِّساءِ]{A؛ V}نساء (۴)، آيه ۳۴٫{V؛ [مردان، سرپرست زنانند].& ; مرد از آن جهت كه به طور معمول از جنبه اداره زندگي و نيروي جسمي قوي‏تر است، سرپرست خانواده مي‏باشد. او در اين زمينه دو وظيفه دارد؛ يكي وظيفه شرعي و قانوني به عنوان تأمين نفقه زن و فرزند و فراهم‏سازي شرايط ضروري زندگي و ديگري از نظر اخلاقي و انساني وظيفه تأمين رفاه و راحتي خانواده را دارد كه چيزي فراتر از تأمين نفقه و هزينه زندگي است. از اين رو تكاليفي را بر دوش او مي‏گذارد. اگر مرد در هزينه كردن حاصل دسترنج خود سخاوت و گشاده رويي به خرج داد، مِهر و شادابي و صفا را در خانواده چند برابر كرده و باعث افزايش محبت و تحكيم بنيان خانواده مي‏شود.& ; اين نوع تعامل و رفتار همان نيكي و احسان است؛ كه در روايات به آن تأكيد شده است.& ; از رسول اكرم‏صلي الله عليه وآله نقل شده: [بهترين شما كسي است كه بهترين براي خانواده‏اش باشد و من براي خانواده ام بهترين هستم] H}V}[خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمَ لِاَهْلِهِ و أنا خَيْرُكُمْ لِاَهلي]{H؛ (وسائل‏الشيعه، ج ۱۴، ص ۲۲۱).{V.& ; و نيز آن حضرت مي‏فرمايد: [از ما نيست كسي كه وسعت زندگي بر او داده شود و او بر خانواده‏اش سخت بگيرد] H}V}[لَيْسَ مِنَّا مَنْ وُسِّعَ عَلَيْهِ ثُمَّ فَتَّرَ عَلي‏ عِيالِهِ]{H؛ (مستدرك‏الوسائل، ج ۱۵، ص ۲۵۶).{V.& ; و در حديث ديگري مي‏فرمايد: [هركس به بازار رود و هديه‏اي براي خانواده‏اش بخرد و ببرد، (-(پاداش او)-) مانند كسي است كه براي نيازمندان صدقه مي‏برد] H}V}[مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَري‏ تُحْفَةٌ فَحَمَلَها اِلي‏ عِيالِهِ كانَ كَحامِلِ صَدَقَةٍ اِلي‏ قَوْمِ مَحاوِيجِ]{H؛ (وسائل‏الشيعة، ج‏۱۵، ص‏۲۲۷).{V.& ; امام رضاعليه السلام مي‏فرمايد: [سزاوار است انسان بر خانواده‏اش فراخي و توسعه دهد تا مرگ او را آرزو نكنند]. H}V}[يَنْبَغي‏ لِلرَّجُلِ اَنْ يُوَسِّعَ عَلي‏ عِيالِهِ لِئَلاَّ يَتَمَنّوا مَوْتَه]{H؛ (من لايحضره الفقيه، ج ۲، ص ۶۸).{V& ; مرد نبايد تصور كند؛ كه بخل ورزيدن و جمع‏آوري اموال و سخت‏گيري بر زن و فرزند، زهد و ارزش محسوب شده و با اين كار از پاداش الهي بهره‏مند مي‏شود؛ بلكه بر اساس رواياتي كه گذشت اين نوع تصور تصوري باطل و ضدارزش است و مرد مي‏بايست در زمينه توسعه مالي و رفاهي خانواده بسيار مثبت و با سخاوت و گشاده‏رويي با آنان برخورد كند.& ; T}2. تأمين آسايش خانواده‏{T& ; مرد كه در بيرون خانه مشغول كار و تلاش است، سزاوار است زمان رفت و آمد خود را تنظيم نموده و بر طبق برنامه عمل نموده و بدون علت، تأخير در بازگشت به منزل نداشته باشد كه باعث نگراني و اضطراب خانواده نشود.& ; مرد بايد خود را ملزم بداند كه بعد از فراغ از كار براي استراحت به كانون گرم خانواده بازگردد و نسبت به آنان بي‏توجهي نشان ندهد.& ; از امام صادق‏عليه السلام نقل شده كه: [بر مرد سزوار نيست در شهري كه خانواده‏اش آنجا زندگي مي‏كند، جاي ديگري به استراحت بپردازد]. H}V}[هَلكَ بذي المروةَ انْ يبيت الرّجل عن مَنْزِله بالمصر الذي فيه أهلُه]{H؛ (وسائل‏الشيعه، ج ۱۴، ص ۱۲۲).{V& ; رسول اكرم‏صلي الله عليه وآله مي‏فرمايد: [نشستن مرد در كنار خانواده‏اش، نزد خداي بزرگ دوست داشتني‏تر از اعتكاف (-(و نشستن‏)-) در اين مسجد من است.] H}V}[جُلُوسُ الْمَرْءِ عِنْدَ عِيالِهِ اَحَبُّ اِلَي اللَّهِ تَعالي‏ مِن‏ اِعْتِكافٍ فِي مَسْجِدي‏ هذا]{H؛ (ميزان الحكمة، ج‏۴، ص‏۲۸۷).{V& ; اين به جهت تأمين نيروي عاطفي زن است. خانواده هر كس، چشم اميدشان به او است؛ پدر در عين اين كه پدر و مدير بوده، همسر است، بايد دوست و دلسوز براي خانواده باشد و اگر ثروتي دارد، از آن‏ها است و اگر زحمتي مي‏كشد، براي راحتي آنان است. پس بايد در خانواده به گونه‏اي عمل كند كه همسر و فرزندان، در رفاه و آرامش باشند.& ; هر گونه خشونت و سخت‏گيري و يا بي‏توجهي به خواست خانواده، ممكن است زندگي را تلخ و محبت را از دل خانواده بيرون ببرد. سخت‏گيري‏هاي بي‏مورد و بهانه‏گيري‏هاي نابجا و در تنگنا قرار دادن خانواده شايسته نيست. سخت‏گيري در هزينه زندگي و در فشار اقتصادي قرار دادن خانواده به صلاح نيست يا سخت‏گيري در رفت و آمد ممكن است پيامدهاي ناگواري در پي داشته باشد.& ; پدر خانواده بايد در عين نظارت و جديت در تربيت، از سخت‏گيري‏هاي بي‏مورد دوري جويد. زماني كه اعضاي خانواده همه در كنار هم هستند به قدري لذت بخش است كه بعضي خانواده‏ها به طور منظم زماني را براي بحث و گفت‏وگو در مورد مشكلات يا حتي صحبت در مورد اتفاقات خوشايندي كه براي‏شان رخ داده است، اختصاص مي‏دهند.& ; سپري كردن اوقاتي از روز يا هفته براي دور هم جمع شدن اعضاي خانواده به كودكان حس همبستگي مي‏دهد، تا جايي كه حتي وقتي بزرگ شوند به خانواده خود احساس تعلق و وابستگي دارند. بعضي خانواده‏ها به طور مرتب و به صورت دسته جمعي در مراسم مذهبي شركت مي‏كنند (مثلاً همه با هم به مسجد مي‏روند) و بعضي‏ها آخر هفته به پارك مي‏روند. يك شام ساده و لذت بخش كه همه آن را دوست دارند، انجام چند بازي با حضور همه اعضاي خانواده، به سينما رفتن و همين جشن‏هاي كوچك كودكان را به صرف وقت بيشتر در كنار ديگر اعضاي خانواده علاقه مند مي‏كند.& ; T}3. احترام به زن‏{T& ; زن از نظر اسلام امانت خدا در دست شوهر و از نظر دخالت در امور زندگي شريك مرد و از نظر تربيت فرزندان مادر خانواده است. هر مردي وقتي ازدواج مي‏كند، بايد همسرش را احترام كند و هرگز او را اذيت و آزار نرساند و ايشان را تحقير و به استهزاء نگيرد.& ; خداوند مي‏فرمايد A}[وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ]{A؛ V}نساء (۴)، آيه ۱۹٫{V.& ; حضرت صادق‏عليه السلام از پدرش نقل كرده كه فرمود: [هر كس زن گرفت، بايد او را گرامي دارد و به او احترام كند] H}V}[مَنْ اِتَّخَذَ اِمْرَأةً فَلْيَكْرِمْها]{H؛ (بحارالانوار، جلد ۱۰۳، ص ۲۲۴).{V.& ; حضرت علي‏عليه السلام مي‏فرمايد: [زنان امانت خدا بر شما هستند. به ايشان زيان نرسانيد و برايشان سخت نگيريد. H}V}[اِنَّهُنَّ اَمَانَةُ اللَّهِ عِنْدَكُمْ فَلا تُضارّوهنُنَّ وَلا تَعْضِلُهُنَّ]{H؛ (مستدرك‏الوسائل، ج ۴، ص ۲۵۱).{V همانگونه كه ساير امانت‏هاي الهي ارزشمند و قابل اكرام و احترام است، زن نيز بايد آنگونه كه شايسته است مورد احترام شوهر قرار گيرد؛ چه اينكه در قيامت خداوند متعال از امانت‏هاي خود سؤال مي‏كند كه با آنها چگونه رفتار كرديد. آيا حق امانتداري را به جا آورديد؟& ; به همين جهت است كه وقتي حضرت، همسر خود حضرت فاطمه‏عليها السلام را به خاك مي‏سپارند، مي‏فرمايد: [امانت خدا از دست من گرفته شد].& ; T}4. اظهار محبت به زن‏{T& ; گفته شد كه ثبات بنيان خانواده بر پايه مهر و محبت است. هم زن بايد به مرد اظهار مودت و دوستي نمايد و هم مرد به زن ولي نياز زن به عشق و علاقه بيشتر است و مرد بايد محبت قلبي خود را بيرون بريزد. مرد بايد بداند كه زن از نظر ساختار زيستي با او تفاوت دارد مرد بنده شهوت است و زن در بند محبت مرد است مرد زني را دوست دارد كه او را پسنديده و انتخاب كرده باشد و زن مردي را دوست دارد كه ارزش او را درك كرده باشد و محبت خود را از قبل اعلام كرده باشد. هر كسي مي‏تواند با دو زبان سخن بگويد؛ زبان عاطفه و احساس، و زبان عقل و منطق. زبان عاطفي به خاطر ارتباط مستقيمي كه با قلب و جان شنونده دارد، تأثير بسياري در ايجاد محبت مي‏گذارد.& ; ابراز عشق صريح و صادقانه (جملات عاشقانه) لحظه‏هاي زندگي را شيرين و لبريز از لذت و هيجان مي‏كند.& ; به قول [مترلينگ]: [زندگي وقتي لذت‏بخش است كه در آن، لذات كوچك و عشق‏هاي كوچك وجود داشته باشد و همين چيزهاي كوچك است كه ما را به زندگي پاي‏بند مي‏كند] V}راز تفاهم در زندگي زناشويي، ص‏۹۹٫{V.& ; واژه‏هاي عاشقانه و دلنشين، به طور شگفت‏انگيزي مي‏تواند آفريننده‏ي لذت‏هاي كوچك باشد. ابراز محبت با صراحت و در عين صداقت و راستي در حالي كه آميخته با هيجانات روحي است، محبت را تا مرز عشق مي‏رساند كه شيريني و لذت آن را بايد در عمق دل‏ها جستجو كرد ولي پنهان كردن عشق، محبت را خفه مي‏كند و مي‏ميراند. هيچ‏گاه نبايد غرور مرد مانع از ابراز عشق و علاقه به همسرش شود، يا در طول زمان مشكلات زندگي و گاه مشاجرات و درگيري‏ها، باعث ترك ابراز عشق و علاقه شود؛ بلكه بايد همواره و در همه حالات زندگي طوري رفتار كند كه فضاي عاطفي از بين نرود و جايي براي گفتن جملات عاشقانه و البته صادقانه بماند.& ; نبي‏اكرم‏صلي الله عليه وآله مي‏فرمايد: [اين سخن مرد كه به همسرش مي‏گويد: واقعاً تو را دوست دارم، هرگز از قلبش خارج نخواهد شد] H}V}[قَوْلُ الرَّجلِ لِلْمَرْأَةِ اِنّي اُحِبُّكَ لايَذْهَبُ مِنْ قَلْبِها اَبَداً]{H؛ (وسائل‏الشيعة، ج ۲۰، ص ۲۳).{V.& ; و نيز مي‏فرمايد: [هر چه ايمان انسان كامل تر باشد به همسرش بيشتر اظهار محبت مي‏نمايد.] H}V}[كُلَّما اَزْدادَ الْعَبْدُ اِيمانً اِزْدادَ حُبًّ لِلنِّساءِ]{H؛ (بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۲۸).{V& ; امام صادق‏عليه السلام مي‏فرمايد: [محبت و دوستي زنان يكي از اخلاق پيامبران است]. H}V}[من اخلاق الانبياء حب النساء]{H؛ (بحارالانوار، ج ۱۰۰، ص ۲۳۶).& ; {V& ;

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست